Veelgestelde vragen van Kiezers - GR26

Als je verhuisd bent, stem je in de gemeente waarin je stond ingeschreven op de peildatum op 2 februari (de dag van kandidaatstelling). Als je in de weken daarna pas inschrijft in je nieuwe gemeente, krijg je een stempas op je oude adres waarmee je alleen kunt stemmen in je oude gemeente.

Heb je stempas niet ontvangen, is ‘ie per ongeluk in de papierbak terechtgekomen of ben je ‘m kwijt? Dan kan je een nieuwe aanvragen. Dat kan schriftelijk, online of mondeling.

Tot en met vrijdag 13 maart kun je een vervangende stempas schriftelijk of via de website van je eigen gemeente aanvragen. Let op: soms moet je aanvraag voor een bepaald tijdstip die dag binnen zijn. Check dit op de website van je gemeente. 

Maandag 16 maart (gehele dag) en dinsdag 17 maart (tot 12.00 uur) kun je de vervangende stempas alleen nog persoonlijk aanvragen op het gemeentehuis.

Voor alle gevallen geldt dat een (kopie van het) identiteitsbewijs moet worden meegenomen.
 
Lees meer over de stempas.

Nee.

Bij de gemeenteraadsverkiezing stem je voor de gemeenteraad binnen jouw gemeente. Elke gemeente organiseert een eigen verkiezing voor de gemeenteraad. Hierdoor kan je alleen stemmen binnen je eigen gemeente.

Bij de meeste gemeenten wordt gebruik gemaakt van het grote stembiljet zoals we de afgelopen jaren kennen. Dan geldt onderstaand:

• Een stem is alleen geldig als je één bolletje van een kandidaat op het stembiljet geheel of gedeeltelijk rood hebt gemaakt. 
• Een stem is ongeldig als niet duidelijk is op wie je stemt, bijvoorbeeld omdat je meerdere bolletjes inkleurt. Ook is een stem ongeldig als je iets op het stembiljet schrijft, waardoor iemand kan weten wie je bent. Of als je geen bolletje rood maakt, maar wel iets op het stembiljet schrijft of tekent.
• Wil je blanco stemmen? Laat het stembiljet dan helemaal leeg. Dit telt mee voor de opkomst, maar niet voor de zetelverdeling.

Benieuwd naar verschillende voorbeelden van blanco, geldige en ongeldige stemmen? Bekijk onze brochure geldige en ongeldige stemmen.

In een aantal gemeenten wordt gestemd met een nieuw stembiljet. Wil je hier meer over lezen en weten hoe je daarop geldig, ongeldig of blanco stemt? Kijk dan op Nieuw stembiljet - Stemmen met het nieuwe stembiljet

Zeker: Wanneer je niks invult en het stembiljet leeg in de stembus doet, geldt dit als blanco stem. 

Een blanco stem telt mee voor de opkomst, maar beïnvloedt de zetelverdeling niet. 

Lees hier meer over blanco stemmen.

Ja. Een kiezer mag stemmen met een identiteitsbewijs dat op de dag van de stemming maximaal 5 jaar is verlopen, ongeacht of de kiezer stemt met een stempas of een volmacht of een kiezerspas.

Momenteel wordt gewerkt aan een nieuwe regeling om te mogen stemmen met een verlopen identiteitsbewijs. De tijdelijke regeling is voor nu verlengd. Er kan bij deze gemeenteraadsverkiezingen dan ook weer gestemd worden met een identiteitsbewijs dat maximaal 5 jaar is verlopen.

Ja, dat mag. Je kunt je 'stemfie' echter niet gebruiken als reden om je stem achteraf ongeldig te laten verklaren. 

Bij het gebruik van je camera in het stemlokaal moet je wel zorgen dat het stemgeheim van andere kiezers blijft gewaarborgd. Van belang is verder dat een stemming rustig en ordelijk verloopt en dat kiezers niet worden belemmerd of gehinderd in het uitbrengen van hun (geheime) stem. Uiteraard mogen andere kiezers niet tegen hun zin gefotografeerd (of gefilmd) worden.

Je mag in geen enkel geval worden verplicht of gedwongen tot het maken van een foto van jezelf met je ingevulde stembiljet. Dwang en omkoping zijn strafbaar gesteld in de artikelen 125 en 126 van het Wetboek van Strafrecht.

Ja. Vrijwel alle gedetineerden mogen stemmen.

In Nederland wordt het kiesrecht niet zomaar afgenomen. Dat kan alleen bij een zware straf (minimaal een jaar gevangenisstraf) bij specifieke misdrijven, die te maken hebben met de verkiezingen of met terrorisme.

Gedetineerden kunnen in persoon stemmen, maar dat kan alleen als zij op de dag van stemming toevallig verlof hebben. Anders kunnen ze stemmen via volmacht.

Het inrichten van (mobiele) stemlokalen in justitiële inrichtingen (zoals een gevangenis of een tbs-kliniek) is ingewikkeld. In de Kieswet staat dat stemlokalen openbaar en toegankelijk moeten zijn voor alle kiezers die het stemlokaal willen bezoeken. Justitiële inrichtingen hebben over het algemeen een gesloten karakter, wat het inrichten van een openbaar en toegankelijk stemlokaal in de weg kan staan. Om stemlokalen in justitiële inrichtingen mogelijk te maken zouden de regels moeten worden aangepast.

Zie Kieswet art. B 6.

De regering wil zo veel mogelijk kiesgerechtigden in de gelegenheid stellen hun stem uit te brengen. Vanwege religieuze redenen vallen de vrijdag, zaterdag en zondag af. Verder valt de maandag af, omdat de voorbereidingen van de verkiezing dan grotendeels in het weekend zouden vallen. Doorgaans vinden verkiezingen daarom plaats op woensdag. Een andere belangrijke reden daarvoor is dat de basisscholen, waarin veel stemlokalen zijn gevestigd, op die dag het minst worden belast.

Een uitzondering vormt de verkiezing voor het Europees Parlement. De woensdag valt buiten de periode waarin deze verkiezing kan plaatsvinden, zodat in Nederland op donderdag wordt gestemd.

In principe niet, omdat er maar één persoon tegelijk in een stemhokje mag in verband met het stemgeheim. Als duidelijk is dat van enige beïnvloeding van een kiezer absoluut geen sprake kan zijn, bijvoorbeeld een ouder met een kind van 3 jaar, kan deze kiezer toestemming hiervoor vragen aan de voorzitter van het stembureau.

De voorzitter van het stembureau is belast met de handhaving van de orde tijdens de zitting.

Zie Kieswet art. J 26, Kieswet art. J 36 en Kieswet art. J. 37.

Stemmen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Sommige mensen hebben hier hulp bij nodig. Graag vertellen we welke hulp er volgens de wet mogelijk is:

• Mensen met een lichamelijke beperking waarmee het onmogelijk is om zelfstandig te stemmen (zoals een visuele of motorische handicap) kunnen worden geholpen in het stemhokje.
• Mensen met een verstandelijke beperking kunnen extra uitleg krijgen, maar wel slechts buiten het stemhokje. Deze uitleg kan een begeleider geven, maar ook een stembureaulid. Het stembiljet moet dus zelfstandig worden ingevuld. Ook zijn er de websites www.hoewerktstemmen.nl en Stembegeleider: Stemmen stap voor stap waar eenvoudige uitleg wordt gegeven over stemmen.

Er zijn voorstellen gedaan om deze hulp uit te breiden naar iedereen die hulp nodig heeft, maar deze voorstellen zijn nog niet doorgevoerd. Voor nu zijn dit  dus de regels die gelden volgens de Kieswet.

Uit de Kieswet volgt niet expliciet dat buitenlandse vlaggen of symbolen verboden zijn. Wel is bepaald dat er geen activiteiten in het stemlokaal mogen plaatsvinden die erop gericht zijn om de kiezers in hun stem te beïnvloeden (art. J 36 Kieswet). Bij beïnvloeding gaat het om uitingen van voorkeur voor een specifieke politieke partij. 

Kiezers kunnen op de dag van stemming hun eventuele bezwaren kenbaar maken bij het stembureau, zodat het probleem direct verholpoen kan worden. Ook maakt het stembureau hier dan melding van in het proces-verbaal (art. J 35 Kieswet). Zo komen deze bezwaren ter kennis van de gemeente, die verantwoordelijk is voor het aanwijzen van de stemlokalen. Op deze manier kan de gemeente er in de toekomst rekening mee houden.

De leden van het stembureau en aanwezige kiezers moeten op grond van de Kieswet zicht hebben op de toegang tot de stemhokjes.

Er moet bijvoorbeeld voorkomen worden dat meerdere mensen in een stemhokje zijn of sprake is van dwang. Volgens de Kieswet is het dan ook verplicht het stemlokaal zo in te richten dat de toegang tot de stemhokjes zichtbaar is.

Uiteraard is het niet de bedoeling dat mensen kunnen meekijken bij de kiezer die zijn stem uitbrengt. Om het stemgeheim van de kiezers te beschermen, moeten de stemhokjes op minimaal 2 meter afstand staan van de stembureauleden en wachtende kiezers.

Zie Kieswet art. J 4, art. J 15 en art. J 16.

Ben je op woensdag 18 maart zelf niet in de gemeente? Dan kun je iemand anders vragen om voor jou te stemmen.

Je kunt gebruik maken van een zogeheten 'onderhandse volmacht'. Je vult daarvoor de achterkant van je stempas in en geeft deze aan de persoon die voor jou gaat stemmen. Daarnaast geef je aan deze persoon ook een kopie van je identiteitsbewijs mee. Dit mag ook een foto van het identiteitsbewijs zijn die kan worden getoond op bijvoorbeeld een smartphone of tablet.
De stempas krijg je uiterlijk twee weken voor de dag van stemming.

Daarnaast kan je stemmen per schriftelijke volmacht. Hiervoor dien je een verzoek in bij de burgemeester, via een formulier dat bij de gemeente beschikbaar is.

Het is hierbij van belang dat:

• de persoon die voor jou gaat stemmen in dezelfde gemeente woont.
• het initiatief om een volmacht te geven bij jezelf ligt. Een ander mag je hier nooit om vragen; dan kan er namelijk sprake zijn van ronselen en dat is strafbaar.

Lees meer over het stemmen via volmacht.

Ja, een volmachtnemer kan een kopie van het identiteitsbewijs van de volmachtgever tonen op een smartphone of tablet.

Deze kopie wordt gebruikt om te controleren of persoonsgegevens en de handtekening op het identiteitsdocument overeenstemmen met de persoonsgegevens op de volmacht. Daarvoor is het van belang dat de kopie van een zodanige kwaliteit is dat deze controle goed kan plaatsvinden.

Is het niet mogelijk controles goed uit te voeren - wat overigens ook het geval is bij een slechte kwaliteit of verkleinde papieren kopie - dan wordt de kiezer verzocht terug te keren met een wel leesbare kopie.

Het uitgangspunt bij het verlenen van een volmacht is dat een kiezer (de volmachtgever) die verwacht niet zelf te stemmen in het stemlokaal zijn stem laat uitbrengen door een andere kiezer (de volmachtnemer). Het initiatief om deze volmachtnemer te benaderen, is afkomstig van de volmachtgever zelf. Het is niet de bedoeling dat het initiatief tot volmachtverlening van de volmachtnemer, een partij of kandidaat uit gaat.

Politieke partijen mogen wel op hun website of in hun informatiemateriaal kiezers wijzen op de mogelijkheid om contact op te nemen met een contactpersoon van die partij, wanneer zij niet zelf kunnen stemmen. Voorwaarde blijft dat de volmachtgever uiteindelijk degene is die contact opneemt met een volmachtnemer en dus weet wie er voor hem of haar gaat stemmen.

Een politieke partij (of een individuele kandidaat) mag zo helpen - bemiddelen - bij het vinden van een gemachtigde. Dat is handig voor een kiezer die zijn stem niet verloren wil laten gaan, maar zelf niemand kent of voldoende vertrouwt om als gemachtigde te fungeren. Als de volmachtgever akkoord gaat met de door de partij voorgestelde persoon, kunnen de volmachtgever en de gemachtigde de volmachtverlening regelen.

Ronselen betekent dat iemand anderen actief vraagt om een volmacht af te geven. Dat is niet toegestaan.

De beslissing om via een volmacht te stemmen moet altijd uit eigen beweging van de kiezer komen, zonder druk of suggestie van anderen.

Sinds 1 januari 2026 is de wetgeving rondom ronselen aangescherpt om kiezers beter te beschermen tegen druk van buitenaf. Het is nu uitdrukkelijk verboden om kiezers actief te benaderen (ook via social media) of over te halen om een volmacht te geven.
Alleen als de kiezer zélf vraagt of iemand voor haar of hem wil stemmen, is dit toegestaan. 

Ronselen is strafbaar. Wie vermoedt dat er stemmen worden geronseld, kan hiervan aangifte doen bij de politie. Overtreding kan leiden tot een gevangenisstraf van maximaal zes maanden of een geldboete. 

Voor meer informatie over ronselen verwijzen wij naar de nieuwe wet die hierover is ingegaan.

Zeker! De telling is openbaar. Je mag komen kijken, maar er gelden wel rust- en gedragsregels  zodat het proces niet verstoord wordt.

De voorlopige uitslag is meestal in de avond of in de nacht na het stemmen bekend. De gemeente bepaalt of de voorlopige uitslag wel of niet wordt gepubliceerd.

De definitieve uitslag volgt zodra alle controles zijn uitgevoerd. De processen-verbaal van de gemeente en de verschillende stembureaus worden onder andere gecontroleerd op:

• Onverklaarde verschillen tussen het aantal toegelaten kiezers en de getelde stembiljetten 
• Meldingen van kiezers
• Opmerkelijke uitslagen
• Overige mogelijke fouten in de stemopnemingtelling

Dit neemt logischerwijs tijd in beslag. Volgens de Kieswet publiceren de gemeenten de definitieve uitslag “zo spoedig mogelijk maar niet eerder dan donderdag 26 maart 2026”.

Wil je een nieuwe politieke partij ondersteunen? Vanaf maandag 19 januari tot en met maandag 2 februari is het mogelijk om een ondersteuningsverklaring te ondertekenen. 
 
Een nieuwe politieke partij heeft een minimum aantal ondertekende ondersteuningsverklaringen nodig om mee te kunnen doen aan de gemeenteraadsverkiezing. Hoeveel dit er zijn, is afhankelijk van het aantal te verdelen zetels in de raad van de betreffende gemeente:

• 39 of meer zetels: 30 ondersteuningsverklaringen
• minstens 19 en maximaal 37 zetels: 20 ondersteuningsverklaringen
• minder dan 19 zetels: 10 ondersteuningsverklaringen

 De ondersteuningsverklaring ondertekent u op het gemeentehuis. Voor meer informatie kunt u terecht bij je gemeente of de partij die u wilt ondersteunen.

Op de dag van kandidaatstelling – deze keer is dat maandag 2 februari 2026 – leveren partijen tussen 09.00 en 17.00 uur hun kandidatenlijst en bijbehorende stukken in bij het centraal stembureau van de gemeente.  

Het centraal stembureau (in de gemeente) controleert de binnengebrachte stukken. Is alles duidelijk en compleet volgens de Kieswet?

Op dinsdag 3 februari besluit het centraal stembureau of alles compleet is of dat er zogeheten ‘verzuimen’ zijn. Partijen hebben dan twee dagen om deze verzuimen te herstellen en de aanvullende of gewijzigde documenten in te leveren.

Op vrijdag 6 februari is er een openbare zitting van het gemeentelijk centraal stembureau waarin de kandidatenlijsten worden vastgesteld.

Dit kan je waarschijnlijk terugvinden op de website van je gemeente.

Belanghebbenden die het niet eens waren met de uitkomst van de openbare zitting op 6 februari, kunnen tussen 6 en 10 februari beroep aantekenen aan bij de Raad van State.

Indien er geen beroepen zijn ingesteld of nadat de Raad van State de laatste uitspraak heeft gedaan, zijn de kandidatenlijsten met een mooi woord ‘onherroepelijk’ vastgesteld. Definitief dus. 

Bij alle gemeenten is dit na 16 februari van toepassing. Kijk op de website van je gemeente voor de definitieve kandidatenlijsten.