Beeld: © Kiesraad
Wat is een herindelingsverkiezing?
Herindelingsverkiezingen vinden plaats als enkele gemeenten fuseren tot één nieuwe gemeente. Of als de grenzen van een gemeente veranderen. De verkiezingen worden in het najaar gehouden. De herindelingen gaan in op 1 januari van het daarop volgende jaar. De gemeente van de fuserende gemeenten met de meeste inwoners organiseert de verkiezingen en vervult de rol van centraal stembureau.
Op 18 november 2026 vinden herindelingsverkiezingen plaats in de gemeenten Hilversum en Wijdemeren.
De uitslagen van de herindelingsverkiezingen zijn te vinden in de databank verkiezingsuitslagen.
De organisatie van een herindelingsverkiezing is nagenoeg gelijk aan de gemeenteraadsverkiezing, de punten waar dit enigszins afwijkt worden hieronder toegelicht:
Kiesgerechtigdheid
Inwoners van de ‘fusiegemeenten’ zijn kiesgerechtigd voor de herindelingsverkiezingen als:
- ze 18 jaar of ouder zijn;
- ze op de dag van kandidaatstelling officieel in de gemeente wonen waar herindelingsverkiezingen plaatsvinden;
- ze niet zijn uitgesloten van kiesrecht.
Ook kiezers die niet de Nederlandse nationaliteit hebben, kunnen in bepaalde gevallen stemmen. Zie hier voor meer informatie over stemmen niet-Nederlandse inwoners.
Kiezers kunnen in hun eigen gemeente stemmen of in een van de gemeenten die samen hun nieuwe woongemeente worden.
Doorwerking
Partijen die al een aanduiding hebben geregistreerd voor de verkiezingen van de Tweede Kamer of voor de provinciale staten van de betreffende provincie hoeven dit niet opnieuw te doen. Die registraties hebben namelijk 'doorwerking'. De Kiesraad houdt het register van aanduidingen voor de Tweede Kamer bij. De centraal stembureaus van de provincies houden de registers voor aanduidingen op provinciaal niveau bij.
In de aanloop naar de herindelingsverkiezing publiceert de Kiesraad welke landelijke aanduidingen voor doorwerking in aanmerking komen in de Staatscourant. De gemeente kan met deze Staatscourantpublicatie bepalen of de partijnamen doorwerking hebben voor de gemeenteraadsverkiezingen. Ook kunnen gemeenten hiermee de gemachtigden en plaatsvervangende gemachtigden controleren op de dag van kandidaatstelling. Na de datum van publicatie kunnen er nog wijzigingen in het register van de Kiesraad plaatsvinden. Gemeenten kunnen voor een actueel overzicht contact opnemen met de Kiesraad.
Registratie lokale politieke partijen
Lokale politieke partijen die onder een bepaalde naam - in de wet heet dit: aanduiding - willen deelnemen aan de herindelingsverkiezingen, moeten deze naam laten registreren bij het gemeentelijk centraal stembureau. Partijen die een aanduiding willen laten registreren, moeten voldoen aan alle eisen van art. G 3 van de Kieswet.
Als de 'oude' gemeente volgens de herindelingswet niet wordt opgeheven, blijft het register bestaan. De namen die al in de 'oude' gemeente zijn geregistreerd blijven dus gehandhaafd.
Kandidatenlijsten, waarborgsom en ondersteuningsverklaringen
Politieke partijen moeten op de dag van kandidaatstelling hun kandidatenlijst inleveren bij het centraal stembureau. Als bij een gemeentelijke herindeling een nieuwe gemeente ontstaat, moeten alle politieke partijen bij de kandidaatstelling ondersteuningsverklaringen inleveren. Ook moeten in dat geval alle politieke partijen bij de kandidaatstelling een waarborgsom (€ 225,-) betalen. Dit geldt dus ook voor partijen die al landelijk of provinciaal zijn geregistreerd. Dit betekent verder dat alle partijen hooguit 50 kandidaten op hun lijst mogen zetten.
Kiezers kunnen in het gemeentehuis van de organiserende gemeente een ondersteuningsverklaring afleggen (artikel 55, lid 7 van de Wet Arhi). De organiserende gemeente heeft een overzicht van alle geregistreerde kiesgerechtigden van de ‘fusiegemeenten’. Een kiezer mag niet meer dan één ondersteuningsverklaring ondertekenen.