CSB (en HSB): uitslagvaststelling PS/WS27
Dit onderdeel van de Toolkit Verkiezingen bevat informatie voor het hoofdstembureau (HSB) en centraal stembureau (CSB) over de taken voor het vaststellen van de uitslag van de verkiezing. De informatie op deze pagina is opgebouwd als draaiboek met verschillende taken en bijbehorende instructies.
Voor verkiezingen in provincies die bestaan uit één kieskring en voor de waterschapsverkiezingen is er alleen een CSB. Het CSB stelt de uitslag voor de Provinciale Staten of de waterschappen vast.
Een HSB komt alleen voor bij de Provinciale Statenverkiezingen in provincies die uit meerdere kieskringen bestaan. Het HSB stelt de uitkomst van de stemming op kieskringniveau vast en draagt deze uitslag over aan het CSB.
De gemeente waar de Provinciale Staten gevestigd is (provinciehoofdstad) ondersteunt het CSB voor de Provinciale Statenverkiezing. Het waterschap ondersteunt het CSB voor de waterschapsverkiezing.
Als jouw gemeente bij deze verkiezingen niet de rol van CSB of HSB vervult, is de inhoud van deze pagina niet voor jou van toepassing.
De Kiesraad stelt voor de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen een controleprotocol op voor het HSB en het CSB.
De controleprotocollen bevatten controles voor de juiste werking en het juiste gebruik van de uitslagprogrammatuur door het HSB en het CSB. Daarnaast is een onderdeel van het controleprotocol voor het CSB erop gericht om fouten in de uitslagen van de GSB’s op te sporen. Het GSB kan deze uitslag dan eventueel aanpassen in een nieuwe zitting. De controleprotocollen dragen bij aan een uitslag met minder fouten. De Kiesraad maakt in de Staatscourant de controleprotocollen openbaar.Art. Na 27, tweede lid, art. P 1d, derde en vierde lid en art. P 20b van de Kieswet
- Bekijk Controleprotocol HSB, beschikbaar in oktober
- Bekijk Controleprotocol CSB, beschikbaar in oktober
- Informatie voor het GSB staat op de pagina Gemeentelijk stembureau
De Kiesraad stelt bij regeling de aansluitvoorschriften en gebruiksvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur vast.
De aansluitvoorschriften gaan over de aansluiting van de uitslagprogrammatuur. Voor het aansluiten van de uitslagprogrammatuur richt het college van burgemeester en wethouders (B&W) decentrale voorzieningen in en treft het college van B&W decentrale maatregelen. Deze voorzieningen, maatregelen en de installatie van de uitslagprogrammatuur moeten voldoen aan de aansluitvoorschriften. De aansluitvoorschriften gelden vanaf het moment dat de uitslagprogrammatuur wordt geïnstalleerd totdat de installatie wordt afgebroken.
De gebruiksvoorschriften gaan over het gebruik van de uitslagprogrammatuur. Gebruikers zijn verplicht om bij het gebruik van de programmatuur de gebruiksvoorschriften te volgen. Deze voorschriften zijn gedurende de hele periode van gebruik van de uitslagprogrammatuur door de gebruiker van toepassing.
Art. Ea 4, eerste lid, Kieswet en art. Ea 4 Kiesbesluit
De Kiesraad stelt het model beschikbaar waarmee het college van B&W (PS) en het dagelijks bestuur van het waterschap (WS) verklaren of de decentrale voorzieningen en maatregelen voldoen aan de aansluitvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur.
Art. Ea 6, Kieswet en art. Ea 7, eerste lid, Kiesbesluit
- Bekijk Model Ea 6 Verklaring onderzoek aansluit voorschriften college B&W, beschikbaar in januari
De Kiesraad publiceert op de website:
- de uitkomst van de onafhankelijke toets waar de uitslagensoftware mee is getoetst op wettelijke kaders
- de uitkomst van de onafhankelijke toets naar de veiligheid van de uitslagensoftware
- de beschrijving van de centrale voorzieningen en maatregelen
- de broncode van de uitslagensoftware en instructies voor het vertalen van de broncode naar machinecode om de werking van de programmatuur te kunnen onderzoeken.
Art. Ea 5, Kieswet en art. Ea 5, eerste lid, Kiesbesluit
Provinciale Statenverkiezing: De HSB’s en CSB’s gebruiken bij de Provinciale Statenverkiezing de uitslagprogrammatuur OSV2020-U die de Kiesraad ter beschikking stelt.
Waterschapsverkiezing: De CSB’s gebruiken bij de waterschapsverkiezing de uitslagprogrammatuur Abacus die de Kiesraad ter beschikking stelt.
Het programma ondersteunt bij het optellen van de uitslagen. Ook kun je er alle benodigde documenten mee aanmaken.
Art. Ea 6 van het Kiesbesluit
- Bekijk Instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
- Bekijk Instructies gebruik uitslagprogrammatuur OSV2020-U, beschikbaar in januari
- Bekijk Instructies gebruik uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar in januari
De Kiesraad publiceert de meldingen over een vermeende of geconstateerde storing in de uitslagprogrammatuur of aantasting van de werking, betrouwbaarheid of beveiliging van de uitslagprogrammatuur of de dreiging daarvan op de website.
Art. Ea 9, derde lid, van de Kieswet en art. Ea 8, eerste lid, van het Kiesbesluit
In provincies die uit meerdere kieskringen bestaan heeft iedere kieskring een HSB. Provincies die uit 1 kieskring bestaan hebben geen HSB.
Het college van B&W van de gemeente waarin het HSB gevestigd is, benoemt de vijf leden van het HSB, waaronder een voorzitter en een plaatsvervangend voorzitter, en ten minste drie plaatsvervangende leden. Deze benoeming geldt voor 1 verkiezing.
De regels voor benoeming van HSB leden veranderen niet als de wet Hulp in het stemhokje in werking treedt.
Art. E 1, tweede lid, art. E 11 en E 12 van de Kieswet
Regel een locatie en benodigde materialen voor de besloten zitting van het HSB. Regel vervoer voor de documenten van het HSB naar het CSB. Communiceer aan de leden van het HSB wanneer zij beschikbaar moeten zijn.
Communiceer aan de GSB’s op welke manier, waar en wanneer de documenten (ook corrigenda) ingeleverd moeten worden.
Log in over het overdrachtsplatform Uitwisseling en download de uitslagprogrammatuur OSV2020-U voor het HSB.
Hiervoor gebruik je hetzelfde account als voor het GSB.
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Via het overdrachtsplatform Teluitslagen wisselen gemeenten en de Kiesraad veilig bestanden uit, zoals digitale uitslagbestanden van de verkiezing.
In december 2026 hebben projectleiders verkiezingen van PS contactgegevens aangeleverd voor de gebruikers van het overdrachtsplatform. Op 17 februari kunnen deze gebruikers zich registreren op overdrachtsplatform Teluitslagen.
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Het college van B&W onderzoekt of de decentrale voorzieningen en maatregelen voldoen aan de aansluitvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur. Het college van B&W stelt een verklaring op over de uitkomsten van dit onderzoek. Het college van B&W maakt de verklaring onverwijld elektronisch openbaar en deelt de verklaring met de Kiesraad via het platform Uitwisseling.
Het college onderzoekt eenmaal per gemeente of aan de voorschriften voldaan wordt. Dit hoeft niet apart voor het GSB, HSB en evt. CSB.
Art. Ea 6, tweede lid, van de Kieswet en art. Ea 7, tweede lid, van het Kiesbesluit
- Bekijk Model Ea 6 Verklaring onderzoek aansluit voorschriften college B&W beschikbaar in januari
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Het HSB stelt de uitkomst van de stemming bij de stembureaus op kieskringniveau vast en draagt deze uitslag over aan het CSB. (Alleen bij Provinciale Statenverkiezingen bij provincies met meerdere kieskringen).
Neem de documenten van de GSB’s in ontvangst, controleer of alle documenten er zijn, of de documenten volledig zijn, en geef het GSB een ontvangstbewijs.
Het HSB controleert de aanlevering van het juiste digitale bestand via het overdrachtsplatform. Bijzonderheden worden in het proces-verbaal O 7 opgenomen.
Besloten zitting van het HSB van provincies met meerdere kieskringen.
Tijdens de zitting worden de uitslagen van het GSB ingevoerd in de uitslagenprogrammatuur en wordt het kieskringtotaal vastgesteld.
Met de invoer controleert het HSB de uitkomst in dit digitale bestand op gemeentelijk niveau met de uitkomst in het proces-verbaal van het GSB. Bijzonderheden worden in het proces-verbaal O 7 opgenomen.
Het HSB controleert de met de programmatuur gegenereerde uitkomst van de stemming op kieskringniveau aan de hand van het controleprotocol van de Kiesraad.
Art. O 5a van de Kieswet
- Bekijk controleprotocol HSB, beschikbaar in oktober
Proces-verbaal O 7 wordt opgemaakt en ondertekend door de leden van het HSB.
Art. O 4, O 5, O 5a, O 6, eerste lid en art. O 7, van de Kieswet
Het HSB publiceert op de website van de gemeente het proces-verbaal O 7 zonder handtekeningen en een digitaal uitslagbestand. En legt een afschrift ter inzage op het gemeentehuis.
Art. O 8 en O 9 van de Kieswet
- Bekijk Instructie Publicatie verkiezingsbestanden, beschikbaar in november
Breng processen-verbaal en eventuele corrigenda naar het CSB.
Upload het digitale uitslagbestand op het overdrachtsplatform Teluitslagen om het digitale bestand over te dragen aan het CSB.
Art. O 10 van de Kieswet
- Bekijk Overdracht documenten van HSB naar CSB en van CSB aan Provinciale Staten, beschikbaar in oktober
Voor de uitvoering van de taken van het CSB voor de uitslagvaststelling moet je verschillende voorbereidingen treffen, zoals het regelen van een locatie, bemensing, benodigdheden, en het uitdenken van het interne proces. Denk hierbij ook aan het inrichten van een digitaal proces voor het doen van meldingen door kiezers. Ook moet je nadenken over een proces voor de aanlevering van de documenten door het GSB aan het CSB als er sprake is van een nieuwe zitting van het GSB.
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling, beschikbaar in december
- Bekijk voorbeeldtekst meldingsformulier, beschikbaar in oktober
- Bekijk webinar uitslagvaststelling, beschikbaar in oktober
Let op: Pasen en de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen 2027
Goed om te weten! De Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen op 17 maart vallen rond Pasen. De Kiesraad adviseert daarom om de zitting van het CSB op de 8ste dag na te stemming te houden (donderdag 25 maart vanaf 12.00 uur) en die dag ook alle documenten over te dragen aan het vertegenwoordigend orgaan omdat de vrijdag daarna Goede Vrijdag is. De maandag daarop is Tweede Paasdag. Op dinsdag treden de oude leden van de vertegenwoordigende organen af. Dit betekent dat het tijdspad krap is voor werkzaamheden die na de zitting van het CSB voor de benoeming van de nieuwe leden van het vertegenwoordigend orgaan moeten gebeuren.
Het CSB publiceert tijdstip en plaats van de openbare zitting voor de uitslagvaststelling in het provinciaal blad of waterschapsblad.
Let op: Als het goed is heb je het tijdstip en de plaats van de zittingen van het CSB al gepubliceerd, tegelijkertijd met de publicatie van de zittingen voor kandidaatstelling.
Art. I 2 en art. P 3 van het Kiesbesluit
Log in over het overdrachtsplatform Uitwisseling en download de uitslagprogrammatuur OSV2020-U (voor de Provinciale Statenverkiezingen) en Abacus (voor de waterschapsverkiezingen).
- Bekijk instructie Overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Via het overdrachtsplatform Teluitslagen wisselen gemeenten, waterschappen en de Kiesraad veilig bestanden uit, zoals digitale uitslagbestanden van de verkiezing.
In december 2026 hebben projectleiders verkiezingen van PS en WS contactgegevens aangeleverd voor de gebruikers van het overdrachtsplatform. Op 17 februari kunnen deze gebruikers zich registreren op overdrachtsplatform Teluitslagen.
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Het college van B&W onderzoekt of de decentrale voorzieningen en maatregelen voldoen aan de aansluitvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur. Het college van B&W stelt een verklaring op over de uitkomsten van dit onderzoek. Het college van B&W maakt de verklaring onverwijld elektronisch openbaar en deelt de verklaring met de Kiesraad via het platform Uitwisseling.
Het college onderzoekt eenmaal per gemeente of waterschap of aan de voorschriften voldaan wordt. Dit hoeft dubbel als je dit al hebt gedaan voor het GSB en ev.t HSB.
Art. Ea 6, tweede lid, van de Kieswet en art. Ea 7, tweede lid, van het Kiesbesluit
- Bekijk Model Ea 6 Verklaring onderzoek aansluit voorschriften college B&W, beschikbaar in januari
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Burgers kunnen bij het CSB schriftelijk melding maken van fouten in een proces-verbaal van een stembureau of het GSB. Het CSB onderzoekt deze meldingen van burgers. Deze moeten onderzocht worden en kunnen voor nader onderzoek worden doorgezet naar het GSB.
Art. P 1b van de Kieswet
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling (inclusief afwegingskader meldingen van kiezers en terugverwijzingen controleprotocol CSB), beschikbaar in januari
- Bekijk voorbeeldtekst meldingsformulier, beschikbaar in oktober
- Het CSB controleert of de overgedragen bestanden compleet zijn. Het CBS controleert daarnaast of de processen-verbaal van de stembureaus, het GSB en het HSB zijn gepubliceerd op de gemeentelijke website.
- Het CSB voert de controles op basis van het controleprotocol CSB uit:
- Controle van opmerkelijke uitslagen met behulp van data-analyse: deze data-analyse levert een lijst van stembureaus op met verschillen en opmerkelijke uitslagen die nog eens bekeken zouden moeten worden.
De Kiesraad ondersteunt hierbij door het uitvoeren van de data-analyse en het doen van een vooronderzoek. De resultaten worden via de Selfserviceportal van de Kiesraad doorgegeven aan het CSB. Vervolgens doet het CSB vervolgonderzoek en besluit over het al dan niet doen van een terugverwijzing voor een nieuwe zitting van het GSB. - Controle van bezwaren en bijzonderheden aan de hand van de papieren processen-verbaal: het CSB moet ervan overtuigd zijn dat er een betrouwbare uitslag is. Wanneer bezwaren en bijzonderheden in de processen-verbaal aanleiding geven tot twijfel hierover kan het CSB een terugverwijzing doen aan het GSB.
- Controle van opmerkelijke uitslagen met behulp van data-analyse: deze data-analyse levert een lijst van stembureaus op met verschillen en opmerkelijke uitslagen die nog eens bekeken zouden moeten worden.
- Het CSB onderzoekt ook meldingen van kiezers. Kiezers kunnen bij het CSB schriftelijk melding maken van fouten in een proces-verbaal van een stembureau of het gemeentelijk stembureau. Deze moeten onderzocht worden en kunnen bij het vermoeden van een fout terugverwezen worden aan het GSB om nader onderzoek te doen.
- Bekijk Controleprotocol CSB, beschikbaar in oktober
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling (inclusief afwegingskader meldingen van kiezers en terugverwijzingen controleprotocol CSB) beschikbaar in januari
Het CSB controleert de uitslag en draagt zo nodig het GSB op een mogelijke fout in de telling te onderzoeken. Dit onderzoek gebeurt tijdens de voorbereidende werkzaamheden van het CSB en niet tijdens de zitting van het CSB.
Het verzoek voor een nader onderzoek wordt zo snel mogelijk na het besluit over de terugverwijzing aan het GSB gestuurd. Wanneer het GSB de terugverwijzing in een nieuwe zitting heeft onderzocht, ontvangt het CSB een nieuw proces-verbaal, en eventueel een corrigendum met een nieuwe uitkomst. Een corrigendum is alleen relevant als de uitslag gewijzigd is. In dat geval ontvangt het CSB ook een nieuw digitaal uitslagenbestand.
Het CSB heeft vooraf afspraken gemaakt met het GSB hoe de aanlevering van het nieuwe proces-verbaal en eventueel het corrigendum aangeleverd wordt aan het CSB.
Art. P 1, P 1d en P 1e van de Kieswet
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling (inclusief afwegingskader meldingen van kiezers en terugverwijzingen controleprotocol CSB), beschikbaar in januari
- Bekijk Gemeentelijk stembureau, voor de instructies voor het GSB over de nieuwe zitting beschikbaar in december
Het CSB voert de uitslag in de uitslagprogrammatuur OSV2020-U in voor de Provinciale Statenverkiezingen en in de uitslagprogrammatuur Abacus voor de waterschapsverkiezingen. Hiermee wordt proces-verbaal P 22 aangemaakt.
- Bekijk instructiemateriaal uitslagprogrammatuur OSV2020-U, beschikbaar januari
- Bekijk instructiemateriaal uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar januari
Als een wijziging van de uitslag geleid heeft tot een corrigendum bij het proces-verbaal van het GSB, stelt het CSB een corrigendum vast bij het proces-verbaal van het HSB en maakt hiervan aantekening op het proces-verbaal van het HSB. Het corrigendum wordt ondertekend door de voorzitter van het CSB. Het CSB past het digitale bestand van de uitkomst van het HSB hierop aan. Het CSB verstrekt een afschrift van het proces-verbaal en het gecorrigeerde digitale bestand aan het HSB.
Het HSB publiceert het aangepaste proces-verbaal met het corrigendum zonder handtekeningen op de website van de gemeente en legt een afschrift ter inzage. Het HSB publiceert ook het digitale bestand met de uitkomsten op de website.
Advies aan het CSB van Noord-Holland, Zuid-Holland, Gelderland, Noord-Brabant en Limburg: publiceer vóór de zitting van het CSB, zodra de uitslagen definitief zijn, de aangepaste proces-verbalen met het corrigendum van het betreffende HSB op de website van het CSB en stuur het HSB een link naar deze publicatie zodat belangstellenden die zelf de uitslag willen berekenen hiertoe tijdig (voor de zitting van het CSB) in staat worden gesteld.
Art. P 1f; art P 1g; O 8 en O 9 van de Kieswet
Het CSB controleert de met de verkiezingssoftware gegenereerde uitkomst door de optelling en de zetelverdeling handmatig te berekenen aan de hand van dit onderdeel van het controleprotocol.
- Bekijk Controleprotocol CSB, beschikbaar in oktober
- Controleer of het proces-verbaal P22 met bijlage 1 (meldingen van belangstellenden) en bijlage 2 (verslag controlewerkzaamheden) correct en compleet is.
- Druk het proces-verbaal P22 af voor de zitting, zodat deze ondertekend kan worden.
- Bereid een spreektekst voor, voor de voorzitter van het CSB.
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling (inclusief afwegingskader meldingen van kiezers en terugverwijzingen controleprotocol CSB), beschikbaar in januari
- Bekijk Model P22-2: proces-verbaal van de uitslag van een verkiezing
- Bekijk ter inspiratie voor de Spreektekst voorzitter van de Kiesraad TK25
Het CSB houdt een openbare zitting voor het vaststellen van de uitslag van de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen.
Voeg na de zitting eventuele bijzonderheden en bezwaren die tijdens de zitting zijn gemaakt met de reactie van het CSB toe aan het proces-verbaal P 22 (bijlage 3 en 4). De leden van het CSB ondertekenen vervolgens het proces-verbaal.Mochten er na de zitting wijzigingen doorgevoerd moeten worden in het proces-verbaal, dan kan dit d.m.v. de uitslagprogrammatuur. Daarna kun je de data en apparatuur veiligstellen ter voorbereiding op een eventuele hertelling.
Art. P 20, P 20a, P 21 en P 22, van de Kieswet
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling, beschikbaar in januari
- Bekijk Instructie schorsing zitting centraal stembureau
Het CSB publiceert proces-verbaal P 22 met digitaal uitslagbestand zonder handtekeningen op de website van de gemeente en legt een afschrift ter inzage.
Art. P 23 van de Kieswet
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling (inclusief afwegingskader meldingen van kiezers en terugverwijzingen controleprotocol CSB), beschikbaar in januari
- Bekijk Instructie publicatie van bestanden, beschikbaar in november
De processen-verbaal en eventuele corrigenda worden overgebracht naar het vertegenwoordigend orgaan, t.b.v. het onderzoek voor de geloofsbrieven.
Draag het digitale uitslagbestand van het CSB ook over aan de Kiesraad via het overdrachtsplatform.
Art. Na 36, O 11 en P 24 van de Kieswet
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
- Bekijk Instructie overdracht van CSB naar vertegenwoordigend orgaan, beschikbaar in oktober
De voorzitter van het CSB brengt de benoemden en het vertegenwoordigend orgaan schriftelijk op de hoogte van de benoeming.
Voor PS (gebruik OSV2020) komen de benoemingsbrieven uit de ondersteunende software.
Voor WS (gebruik Abacus) kan de Kiesraad desgewenst sjablonen beschikbaar stellen.
Art. V 1, eerste en derde lid, van de Kieswet
- Bekijk Instructie CSB taken uitslagvaststelling, beschikbaar in januari
Het vertegenwoordigend orgaan heeft het laatste woord over de uitslag en geldigheid van de verkiezing. Om hen hierbij te ondersteunen, kan de Kiesraad een rapportage van bevindingen sturen na een verkiezing.
Deze stuurt de Kiesraad zo snel mogelijk en in elk geval voordat het vertegenwoordigend orgaan besluit over de toelating van de nieuwe leden. Als er geen rapportage van bevindingen wordt opgestuurd, laat de Kiesraad dat weten.
Het vertegenwoordigend orgaan in de oude samenstelling onderzoekt de geloofsbrieven en besluit over de toelating van de leden. Wanneer het vertegenwoordigend orgaan besluit dat er een hertelling moet plaatsvinden neemt het CSB contact op met de Kiesraad.
Achtergrondinformatie hertelling of herstemming
Na de bekendmaking van de uitslag door het CSB kan ook het vertegenwoordigend orgaan, in het kader van het geloofsbrievenonderzoek, besluiten tot een hertelling of een herstemming. De hertelling wordt dan uitgevoerd door het GSB onder toezicht van het vertegenwoordigend orgaan. Hiervoor geldt dezelfde procedure als wanneer het CSB besluit dat er een hertelling moet worden gedaan.Een hertelling komt nog wel eens voor, maar een herstemming is zeldzaam. Een herstemming voor de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing heeft zich nagenoeg nooit voorgedaan. In geval van een herstemming wordt een nieuwe Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing georganiseerd. Deze herstemming kan beperkt blijven tot een of enkele stembureaus.
Het zittende (oude) vertegenwoordigend orgaan, en dus niet het CSB, kan een stemming ongeldig verklaren en tot een herstemming besluiten. Dit kan zij doen in het kader van het geloofsbrievenonderzoek. Bijvoorbeeld het ontbreken van een kandidaat op een stembiljet kan reden zijn voor een herstemming. Neem in deze uitzonderlijke situatie contact op met de Kiesraad over de vervolgstappen.
De uitslag van de verkiezing is onherroepelijk als het vertegenwoordigend orgaan de nieuwe leden heeft toegelaten. Er kan in Nederland geen beroep bij een rechter worden ingesteld tegen de vaststelling van de uitslag.
Art. V 4, eerste lid van de Kieswet
Provinciale Staten:
Op woensdag 31 maart treden de zittende leden van Provinciale Staten af. Provinciale Staten vergaderen op deze dag in de nieuwe samenstelling. Als op deze dag nog niet meer dan de helft van het wettelijk voorgeschreven aantal leden is toegelaten, houden de (oude) leden van Provinciale Staten zitting in het vertegenwoordigend orgaan. Zij treden alsnog af op het moment dat meer dan de helft van het wettelijk voorgeschreven aantal leden is toegelaten.
Waterschap:
Op woensdag 31 maart treden de leden van het algemeen bestuur af. Als op deze dag nog niet meer dan de helft van het aantal leden is toegelaten, houden de (oude) leden van het algemeen bestuur zitting in het vertegenwoordigend orgaan. Zij treden alsnog af op het moment dat meer dan de helft van het aantal leden is toegelaten.Art. C 4, tweede lid, en V 15 van de Kieswet
Art. 18 ProvinciewetNadat de termijn voor een hertelling is verstreken kan de software-opstelling worden afgebouwd.
Nadat de uitslag definitief is vastgesteld heeft het CSB nog een aantal taken:
- Vernietiging van documenten kandidaatstelling:
na het vaststellen van de uitslag vernietigt het CSB de ingeleverde kandidatenlijsten en bijbehorende stukken, met uitzondering van de instemmingsverklaringen.
- Terugbetaling waarborgsommen registratie partijnaam:
waarborgsommen voor registratie worden terugbetaald als de partij een geldige kandidatenlijst heeft ingeleverd. Als de waarborgsom nog niet eerder terugbetaald is, moet dat nu gebeuren.
- Terugbetaling waarborgsommen kandidaatstelling:
waarborgsommen voor kandidaatstelling worden terugbetaald als een partij 75% van de kiesdeler heeft behaald of wanneer geen geldige lijst is ingeleverd. Als de waarborgsom nog niet terugbetaald is na de dag van kandidaatstelling, moet dat nu ook plaatsvinden.
- Schrappen van partijnamen (aanduidingen):
aanduidingen worden geschrapt van partijen die geen geldige kandidatenlijst hebben ingeleverd. Als het register nog niet bijgewerkt is, moet dat nu gedaan worden.
- Bekijk Registratie en Kandidaatstelling voor uitleg over deze taken
- Vernietiging van documenten kandidaatstelling:
Instructies CSB (en HSB): Uitslagvaststelling
- Instructie het hoofdstembureau
- Instructie overdracht documenten van HSB aan CSB en van CSB aan provinciale staten of het algemeen bestuur, beschikbaar in oktober
- Webinar uitslagvaststelling, beschikbaar in november
- Controleprotocol HSB, beschikbaar in oktober
- Bekijk Voorbeeldtekst collegebesluit benoeming HSB
- Controleprotocol CSB, beschikbaar in oktober
- Voorbeeldtekst publicatie centraal stembureau over kandidaatstelling en uitslagvaststelling
- Instructie publicatie van bestanden, beschikbaar in november
- Instructie CSB taken uitslagvaststelling, beschikbaar in januari
- Voorbeeld meldingenformulier, beschikbaar in oktober
- Instructie schorsing zitting CSB
Laatst bijgewerkt op 1 oktober 2026
Overzicht instructies gebruik uitslagprogrammatuur
- Instructie overdrachtsplatform, beschikbaar in november
- Instructies gebruik uitslagprogrammatuur OSV2020-U, beschikbaar in januari
- Instructies gebruik uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar in januari
Laatst bijgewerkt op 24 september
Modellen CSB (en HSB): Uitslagvaststelling
- Model Ea 6 Verklaring onderzoek aansluit voorschriften college B&W, beschikbaar in december
- Model O 7 Proces-verbaal van het hoofdstembureau (bij Provinciale Statenverkiezingen met meerdere kieskringen), beschikbaar in november
- Model P1f-1Corrigendum bij het proces-verbaal van het hoofdstembureau (bij Provinciale Statenverkiezingen met meerdere kieskringen), beschikbaar in november
- Model P22-1 Proces-verbaal van de uitslag van een Provinciale Statenverkiezing met meer dan 1 kieskring, beschikbaar in november, beschikbaar in november
- Model P 22-2 Proces-verbaal van de uitslag van een waterschaps- of Provinciale Statenverkiezing met 1 kieskring, beschikbaar in november