Gemeentelijk stembureau PS/WS27

Het gemeentelijk stembureau (GSB) wordt benoemd door het college van burgemeester en wethouders (B&W). Het college benoemt de leden en plaatsvervangende leden van het GSB en benoemt of wijst ondersteuners aan.

Daarnaast wijst het college van B&W zittingslocaties en -tijden aan. Deze informatie wordt gepubliceerd en ook opgenomen in het huis-aan-huis biljet dat de gemeente bij kiezers thuis bezorgt.

Het GSB stelt de uitkomst van de verkiezing op gemeenteniveau vast. Er kan één GSB worden ingesteld voor zowel de Provinciale Staten- als de waterschapsverkiezing of één GSB per verkiezing.

De nieuwe wetgeving rondom hulp in het stemhokje regelt dat bestuurders niet meer benoemd kunnen worden als (gemeentelijk) stembureaulid. Concreet betekent dit dat de burgemeester geen voorzitter meer kan zijn van het GSB.

Art. E 7, eerste lid; art. E 8, eerste lid; art. Na 2; art. Na 6 van de Kieswet

• Bekijk Instructie het gemeentelijk stembureau, beschikbaar in oktober
• Bekijk Voorbeeldtekst collegebesluit benoeming leden GSB
• Bekijk Voorbeeldtekst mededeling zitting gemeentelijk stembureau

Let op: leden van het GSB zijn andere personen dan de leden van het centraal stembureau (CSB). Bekijk Registratie en kandidaatstelling en Uitslagvaststelling voor informatie over de taken van het CSB.

De gemeente organiseert een training voor de leden en plaatsvervangende leden van het GSB en de ondersteuners van het GSB.

Art. E 8, tweede lid; art. Na 6, tweede lid, van de Kieswet

• Bekijk Instructie zitting GSB (DSO), beschikbaar in november
• Bekijk Instructie zitting GSB (CSO), beschikbaar in november
• Bekijk video-instructie zitting GSB, beschikbaar in februari

Tijdens de GSB zitting zijn allerlei kantoorartikelen en andere materialen zoals meubilair nodig. Het is belangrijk op tijd in kaart te brengen wat je nodig hebt en eventueel bestellingen te plaatsen, zodat alles op tijd beschikbaar is.

Maak een rooster voor de zitting van het GSB voor zowel de Provinciale Staten- als waterschapsverkiezing(en) voor GSB-leden en alle ondersteuners van het GSB.

Hou ook rekening met een eventuele nieuwe zitting op dinsdag 23 maart of woensdagochtend 24 maart.

De Kiesraad stelt voor elke verkiezing het controleprotocol op voor het GSB.

De controles gaan onder meer na of de door het GSB gebruikte uitslagprogrammatuur goed heeft gefunctioneerd. De controles garanderen dat de uitkomsten in de digitale bestanden hetzelfde zijn als die op papier en dat de optellingen door de uitslagprogrammatuur correct zijn.

Daarnaast stelt de Kiesraad het controleprotocol voor het CSB vast, op basis waarvan  mogelijke fouten en opmerkelijke uitkomsten in de uitslagen van het GSB gesignaleerd kunnen worden. Het GSB kan deze uitslag dan eventueel aanpassen in een nieuwe zitting.

Een deel van deze controles is verwerkt in de uitslagprogrammatuur in de vorm van waarschuwingen. Het GSB kan terugverwijzingen voorkomen door in zijn proces-verbaal aan te geven of actie is ondernomen danwel een verklaring opnemen.

De Kiesraad maakt de controleprotocollen in de Staatscourant openbaar.

Art. Na 27, derde lid; P 1d, derde lid en P 20b, tweede lid, van de Kieswet

• Bekijk controleprotocol GSB (beschikbaar in oktober)
• Bekijk controleprotocol CSB (beschikbaar in oktober)

De Kiesraad stelt bij regeling de aansluitvoorschriften en gebruiksvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur vast. 

De aansluitvoorschriften gaan over de aansluiting van de uitslagprogrammatuur. Voor het aansluiten van de uitslagprogrammatuur richt het college van B&W decentrale voorzieningen in en treft het college decentrale maatregelen. Deze voorzieningen, maatregelen en de installatie van de uitslagprogrammatuur moeten voldoen aan de aansluitvoorschriften. De aansluitvoorschriften gelden vanaf het moment dat de uitslagprogrammatuur wordt geïnstalleerd totdat de installatie wordt afgebroken.

De gebruiksvoorschriften gaan over het gebruik van de uitslagprogrammatuur. Gebruikers zijn verplicht om bij het gebruik van de programmatuur de gebruiksvoorschriften te volgen. Deze voorschriften zijn gedurende de hele periode van gebruik van de uitslagprogrammatuur door de gebruiker van toepassing.

Art. Ea 4, eerste lid, Kieswet en art. Ea 4, derde lid, Kiesbesluit

• Bekijk Aansluitvoorschriften en gebruiksvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur

De Kiesraad stelt het model beschikbaar waarmee het college van B&W (PS) en het dagelijks bestuur van het waterschap (WS) verklaren of de decentrale voorzieningen en maatregelen voldoen aan de aansluitvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur.

Art. Ea 6, Kieswet en art. Ea 7, eerste lid, Kiesbesluit

• Bekijk Model Ea 6 Verklaring onderzoek aansluit voorschriften (beschikbaar in oktober)

De Kiesraad publiceert op de website: 

• de uitkomst van de onafhankelijke toets waar de uitslagprogrammatuur mee is getoetst op wettelijke kaders;
• de uitkomst van de onafhankelijke toets naar de veiligheid van de uitslagprogrammatuur;
• de beschrijving van de centrale voorzieningen en maatregelen;
• de broncode van de uitslagprogrammatuur

Art. Ea 5, Kieswet en art. Ea 5, eerste lid, Kiesbesluit

De gemeentelijk stembureaus gebruiken bij de Provinciale 
Staten- en waterschapsverkiezingen de uitslagprogrammatuur die de Kiesraad ter beschikking stelt: Abacus.

Het programma ondersteunt bij het optellen van de
uitslagen. Ook kunt je er alle benodigde documenten mee
aanmaken.

• Bekijk Instructie Gebruik overdrachtsplatform 
(beschikbaar in december) 
• Bekijk Instructies gebruik Abacus (beschikbaar in januari) 

De projectleiders verkiezingen van PS en WS krijgen in december het verzoek om de contactgegevens voor het overdrachtsplatform aan te leveren via het Selfserviceportal van de Kiesraad.

Met het overdrachtsplatform kunnen bestanden veilig digitaal overgedragen worden.

Het overdrachtsplatform bestaat uit 2 delen:

• Het platform Uitwisseling, voor het downloaden van de uitslagprogrammatuur en het doorgeven van belangrijke bestanden.
• Het platform Teluitslagen, om de resultaten van het tellen van de stemmen door te geven aan (waar nodig) het HSB, het CSB en de Kiesraad

Art. Ea 2, derde lid, Kieswet en art. Ea 3, eerste lid, onder b van het Kiesbesluit

• Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november

Log in op het overdrachtsplatform (platform Uitwisseling) en download de uitslagprogrammatuur Abacus.

• Bekijk Instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
• Bekijk Instructies gebruik uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar in januari
   

Via het overdrachtsplatform Teluitslagen wisselen gemeenten, waterschappen en de Kiesraad veilig bestanden uit, zoals digitale uitslagbestanden van de verkiezing.

In december 2026 hebben projectleiders verkiezingen contactgegevens aangeleverd voor de gebruikers van het overdrachtsplatform. Halverwege februari kunnen deze gebruikers zich registreren op overdrachtsplatform Teluitslagen.

• Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november

Start met het opbouwen van de locatie waar de software gebruikt wordt en met het aansluiten van de software. In de installatie-instructie staat hoe het netwerk ingericht moet zijn en wat de systeemvereisten zijn.

• Bekijk installatie instructie software Abacus, beschikbaar in januari
• Bekijk video-instructie installatie Abacus, beschikbaar in februari

Het college van B&W onderzoekt of de decentrale voorzieningen en maatregelen voldoen aan de aansluitvoorschriften voor het gebruik van de uitslagprogrammatuur. Het college van B&W stelt een verklaring op over de uitkomsten van dit onderzoek. Het college van B&W publiceert de verklaring op de website van de gemeente en deelt de verklaring met de Kiesraad via het platform Uitwisseling.

Art. Ea 6, tweede lid, van de Kieswet en art. Ea 7, tweede lid, van het Kiesbesluit

• Bekijk Model Ea 6 Verklaring onderzoek aansluit voorschriften, beschikbaar in januari
• Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november

De burgemeester draagt de stembescheiden over aan het GSB en maakt overdrachtsdocument N 5 op.

Art. Na 9 van de Kieswet; art. N 5 van het Kiesbesluit

• Bekijk overdrachtsdocument N 5
• Bekijk instructie vervoer en opslag van de stembureau bescheiden en de processen-verbaal, beschikbaar in oktober

Het GSB houdt op de dag na de dag van de stemming een openbare zitting. Bij de verkiezing van de leden van het algemeen bestuur van het waterschap houdt het GSB zitting op de eerste of de tweede dag na de dag van de stemming.

Het is de verantwoordelijkheid van het GSB om tijdens deze zitting de uitkomst van de gemeente definitief vast te stellen.

• Bij decentrale stemopneming (DSO) worden de uitslagen van de stembureaus gecontroleerd en vinden eventuele hertellingen plaats.
• Bij centrale stemopneming (CSO) telt het GSB de stemmen op kandidaatsniveau en stelt de uitslag op lijstniveau vast. De uitslagen van stembureaus worden gecontroleerd en er vinden eventuele hertellingen plaats.
• De uitslagen van de stembureaus worden bij elkaar opgeteld met behulp van de uitslagprogrammatuur.
• Het controleprotocol GSB wordt uitgevoerd. Daarna wordt een proces-verbaal Na 31-1 (DSO) of Na 31-2 (CSO) opgemaakt, en wordt de gemeentelijke uitkomst bekend gemaakt.
• Na afloop van de zitting worden de stembescheiden, het proces-verbaal en de digitale bestanden overgedragen aan de gemeente.

Algemeen: Art. Na 1, Na 26 t/m Na 32 van de Kieswet, DSO: art. Na 10 t/m Na 15, CSO: art. Na 16 t/m Na 25

• Bekijk Instructies zitting GSB dentrale stemopneming (DSO), beschikbaar in november

• Bekijk Instructies zitting GSB centrale stemopneming (CSO), beschikbaar in november
• Bekijk Controleprotocol GSB, beschikbaar in oktober
• Bekijk Instructie schorsing zitting GSB, beschikbaar in november
• Bekijk Instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
• Bekijk Instructies gebruik uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar in januari
• Bekijk video-instructie zitting GSB, beschikbaar in februari

De zitting van het GSB (inclusief de invoer in de software) is net zoals de telling in het stembureau toegankelijk voor belangstellenden, bijvoorbeeld voor journalisten of (burger)waarnemers. De gedachte daarachter is dat iedereen moet kunnen controleren of de stemmen correct worden geteld en of alle regels worden gevolgd. 

Attendeer belangstellenden erop dat zij aanwezig mogen zijn tijdens de zitting van het GSB. Dit geldt ook voor de invoer van de stemtotalen in de uitslagprogrammatuur. Dit kan bijvoorbeeld op de website van de gemeente.

Belangstellenden mogen aanwezig zijn, maar het tellen moet wel ordelijk blijven verlopen. Hanteer de volgende uitgangspunten:

• Het maken van aantekeningen, foto’s of video’s door belangstellenden is toegestaan. Ook de aanwezigheid van media is toegestaan.
• Belangstellenden mogen het telproces niet hinderen. Het is de verantwoordelijkheid van de voorzitter om de orde te bewaken en in te grijpen als de tellers worden gehinderd in hun werkzaamheden of als de orde bij het tellen op andere wijze in het geding is.
• Belangstellenden kunnen in geen geval zelf meetellen, of anderszins helpen. Het tellen wordt uitsluitend verricht door leden van het GSB en ondersteuners die zijn benoemd of aangewezen door B&W.
• Het maken van een foto van de processen-verbaal is alleen toegestaan nadat de processen-verbaal zijn ondertekend door de leden van het GSB. Zolang de processen-verbaal nog niet zijn ondertekend, staat de voorzitter het maken van foto’s van de processen-verbaal niet toe. Er kunnen nog gegevens ontbreken, of bezwaren worden ingediend.
• Er mogen geen foto’s worden gemaakt van de handtekeningen van de leden van het stembureau.

Als je op voorhand concrete aanwijzingen hebt dat derden van plan zijn de orde te verstoren, is het raadzaam om ook voor één of meer beveiligers te zorgen, en/of vooraf de politie te informeren.

Pers

Hanteer de volgende regels voor pers: 

• Filmen of fotograferen van GSB-leden en ondersteuners is alleen toegestaan met toestemming. Pers moet dus vooraf toestemming vragen.

Burgerwaarnemers of internationale waarnemers

Iedere burger mag als belangstellende aanwezig zijn om de gang van zaken tijdens het telproces en de zitting van het GSB te volgen. Ook internationale waarnemers kunnen het stem- en telproces in observeren. Belangstellenden mogen de orde niet verstoren en de voortgang niet belemmeren. Als een aanwezige het ergens niet mee eens is, kan deze bezwaar maken. Neem dit bezwaar op in het proces-verbaal.

Waarnemers kwaliteit namens de kiesraad

De Kiesraad kan waarnemen om de kwaliteit van het verkiezingsproces bevorderen. Wanneer een waarnemer van de Kiesraad een onregelmatigheid constateert die een risico vormt voor het verloop van de verkiezing of de betrouwbaarheid van de verkiezingsuitslag, overlegt hij met de voorzitter en indien nodig met de projectleider verkiezingen van de gemeente. De Kiesraad kan het stembureau met een procesaanwijzing opdragen de onregelmatigheid weg te nemen, met vermelding van een termijn waarbinnen hieraan moet zijn voldaan. Het stembureau maakt in het proces-verbaal melding van de procesaanwijzing.

Digitale overdracht aan HSB/CSB/Kiesraad:

Na de zitting van het GSB download je het EML-bestand met de definitieve documenten uit de uitslagprogrammatuur. Deze upload je via het overdrachtsplatform (platform Teluitslagen).

Het HSB (alleen van toepassing bij een Provinciale Statenverkiezing met meerdere kieskringen in 1 provincie), het CSB en de Kiesraad hebben op deze manier toegang tot de digitale uitslag van de gemeente.

• Bekijk instructies Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
• Bekijk instructies gebruik uitslagprogrammatuur, beschikbaar in januari

Fysieke overdracht aan HSB/CSB:

Let op: scan eerst de processen-verbaal en eventuele corrigenda voor publicatie op de website van de gemeente.

Breng de processen-verbaal van het GSB zo snel mogelijk over naar:

• WS: naar het CSB van het waterschap
• PS bij een provincie met 1 kieskring: naar het CSB van de provincie
• PS bij een provincie met meerdere kieskringen: naar het HSB

Volg hierbij de instructies van het CSB of het HSB over de manier van inleveren (datum en/of tijdstip).

Bekijk de instructies voor een overzicht van de documenten die overgedragen moeten worden.

Art. Na 32 , derde lid en Na 35 van de Kieswet

• Bekijk Overdracht documenten GSB aan CSB en van CSB aan Provinciale Staten of algemeen bestuur, beschikbaar in november
• Bekijk Overdracht documenten GSB aan HSB, beschikbaar in oktober
• Bekijk Overdracht documenten HSB aan CSB en van CSB aan Provinciale Staten, beschikbaar in oktober

Publiceer alle (gescande) processen-verbaal van de stembureaus en het GSB, een digitaal uitslagbestand (.csv bestand uit de uitslagenprogrammatuur) en eventuele corrigenda zonder ondertekening op de website van de gemeente.

De publicatie gebeurt zo snel mogelijk na het vaststellen van het gemeentetotaal. De bestanden blijven gepubliceerd tot minimaal 3 maanden na toelating van de gekozenen. 

Art. Na 33 van de Kieswet

• Bekijk Instructie publiceren verkiezingsbestanden, beschikbaar in november

Burgemeester legt afschriften van de processen-verbaal van de stembureaus en het GSB, en eventuele corrigenda ter inzage op het gemeentehuis.  Dit mag ook digitaal, door de persoon die om inzage vraagt de documenten op een computer van de gemeente te laten bekijken.

Art. Na 34 van de Kieswet

Je kan een verzoek tot nader onderzoek (terugverwijzing) ontvangen van het CSB van een waterschap en/of van het CSB van de Provinciale Staten.

Wanneer je het verzoek hebt ontvangen houdt het GSB een nieuwe zitting. Tijdens deze openbare zitting onderzoekt het GSB mogelijke fouten in de telling en stelt deze zo nodig opnieuw vast. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de uitslagprogrammatuur. 

Maak altijd een proces-verbaal P 2a op, ook als er geen nieuwe aantallen worden vastgesteld. Wanneer er wel nieuwe aantallen zijn, stel dan ook een corrigendum Na 14 op.

Op het oorspronkelijke proces-verbaal wordt vermeld dat een corrigendum is opgemaakt, door het inlegvel van het proces-verbaal in te vullen. Dit inlegvel voegt het CSB toe aan het oorspronkelijke proces-verbaal.

Art. P 1e van de Kieswet; art. P 2a en P 2b van het Kiesbesluit

• Bekijk Instructie nieuwe zitting GSB DSO (Inclusief beslisboom handelingen bij terugverwijzing DSO), beschikbaar in december
• Bekijk Instructie nieuwe zitting GSB CSO (inclusief beslisboom handelingen bij terugverwijzing CSO), beschikbaar in december
• Bekijk video-instructie nieuwe zitting GSB, beschikbaar in februari
• Bekijk instructies gebruik uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar in januari

Na de nieuwe zitting van het GSB download je het .zip-bestand met de nieuwe uitslagen uit de uitslagprogrammatuur Abacus. Deze upload je op het overdrachtsplatform Teluitslagen.

Het HSB, het CSB en de Kiesraad hebben op deze manier toegang tot de digitale uitslag van de gemeente.

Art. P 2b van het Kiesbesluit

• Bekijk instructies Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
• Bekijk instructies gebruik uitslagprogrammatuur Abacus, beschikbaar in januari

Draag de bestanden met de gecorrigeerde tellingen zo snel mogelijk na de nieuwe zitting GSB over via het overdrachtsplatform Teluitslagen.

Let op: scan eerst de processen-verbaal en eventuele corrigenda voor publicatie op de website van de gemeente.

Breng de nieuwe processen-verbaal van het GSB zo snel mogelijk over naar:

• het CSB van de waterschapsverkiezing(en) en/of

• het CSB van de Provinciale Statenverkiezing

Volg hierbij de instructies van het CSB voor het aanleveren van de documenten.

Art. Na 32 van de Kieswet, art. P 2b van het Kiesbesluit

• Bekijk instructie vervoer en opslag, beschikbaar in oktober
• Bekijk instructie overdracht documenten van GSB aan CSB en van CSB aan Provinciale Staten of algemeen bestuur waterschap, beschikbaar in november
• Bekijk instructie overdracht documenten van GSB aan HSB,  beschikbaar in november
• Bekijk instructie overdracht documenten van HSB aan CSB en van CSB aan Provinciale Staten,  beschikbaar in november

Als de nieuwe zitting van het GSB is afgelopen, publiceert de gemeente zo snel mogelijk op haar website:

• het proces-verbaal van de nieuwe zitting zonder handtekeningen (P 2a)

Bij correcties wordt ook gepubliceerd:

• de gecorrigeerde verkiezingsuitkomsten van het stembureau en het GSB
• het .csv bestand uit de uitslagprogrammatuur Abacus

Art. Na 33 van de Kieswet

• Bekijk Instructie publiceren verkiezingsbestanden (beschikbaar in oktober)