CSB: Registratie en kandidaatstelling PS/WS
In dit onderdeel van de Toolkit Verkiezingen staat informatie over de registratie van partijnamen (aanduidingen) en de kandidaatstelling voor de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen op 17 maart 2027. Het centraal stembureau (CSB) is verantwoordelijk voor deze taken. De informatie op deze pagina is opgebouwd als draaiboek voor het CSB.
De gemeente waar de Provinciale Staten gevestigd is (provinciehoofdstad) ondersteunt het CSB voor de Provinciale Statenverkiezing. Het waterschap ondersteunt het CSB voor de waterschapsverkiezing.
Als jouw gemeente bij deze verkiezingen niet de rol van CSB vervult, is de inhoud van deze pagina niet voor jou van toepassing.
Registraties partijnamen
Het CSB voor de Provinciale Statenverkiezing registreert partijnamen (aanduidingen) van politieke partijen voor de Provinciale Statenverkiezing. Het CSB voor het waterschap registreert aanduidingen voor de waterschapsverkiezingen.
In de tijdlijnen hieronder staan alle werkzaamheden van het CSB beschreven.
Bekijk ook de instructies met alle informatie voor CSB’s over het registreren van partijnamen:
Partijen die met een bepaalde naam willen meedoen aan de verkiezing moeten hiervoor een registratieverzoek indienen bij het CSB. Dit mag op ieder moment, maar uiterlijk 21 december 2026. Het CSB voor de Provinciale Statenverkiezing registreert partijnamen (aanduidingen) van politieke partijen voor de Provinciale Statenverkiezing. Het CSB voor het waterschap registreert aanduidingen voor de waterschapsverkiezingen. In onderstaande instructies staat alle informatie voor CSB’s over het registreren van partijnamen.
Het CSB houdt een register bij met de aanduidingen (partijnamen) die geregistreerd staan, zodat partijen weten of zij hun partijnaam nog moeten registreren voor deze verkiezing. Het is handig als het register permanent beschikbaar is op de website, maar in elk geval ruim voor de verkiezing. Alleen lokale partijen staan in dit register.
Landelijke partijen staan in het register van de Kiesraad. Het CSB voor de Tweede Kamerverkiezing (Kiesraad) maakt 23 december 2026 de door hen geregistreerde aanduidingen van politieke partijen en de namen van de gemachtigden en hun plaatsvervangers openbaar.
Als een partij landelijk is geregistreerd, kan die partij voor PS en/of WS meedoen onder precies dezelfde naam. Ze hoeven zich niet te registreren bij het CSB. Dit heet doorwerking.Let op: mogelijk moet je nog partijnamen schrappen naar aanleiding van de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezingen in 2023 (PS/WS23) als dit nog niet is gedaan. Dit doe je wanneer een partij bij PS/WS23 geen geldige kandidatenlijst heeft ingeleverd. Partijen waarvan de aanduiding geschrapt is, moeten opnieuw een registratieverzoek indienen. Ook als een partij is opgeheven moet je de aanduiding schrappen.
Kan je het register niet terugvinden? Stel dit opnieuw op aan de hand van de oude besluiten:
- Neem als startpunt het proces-verbaal van de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing in 2023. Hierin staat welke politieke groeperingen met een geldige kandidatenlijst hebben deelgenomen aan deze verkiezingen. Deze partijen worden opgenomen in het register.
- In het archief kan je nagaan of sinds de deadline voor registratie voor PS/WS23 nieuwe aanduidingen zijn geregistreerd. Het CSB moet deze besluiten namelijk publiceren in het provinciaal blad of waterschapsblad. Deze partijen worden opgenomen in het register. Je hebt nu een basis voor een nieuw register.
Projectleiders verkiezingen hebben in juli 2026 voorbeeldregistratieformulier ontvangen. Dit formulier kun je op maat maken voor de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing. Je kunt de gegevens van het CSB invullen voordat je het naar de politieke partij stuurt. Het bestand is te openen en te bewerken in een tekstverweringsprogramma zoals Word.
Heeft een politieke groepering nog geen aanduiding geregistreerd? Dan kan uiterlijk 21 december 2026 bij het CSB een registratieverzoek worden ingediend. Het is ook mogelijk om zonder aanduiding mee te doen aan de verkiezing. Er is dan sprake van een blanco lijst.
Projectleiders verkiezingen die CSB’s van de Provinciale Staten en waterschappen ondersteunen hebben zomer 2026 een handleiding ontvangen voor politieke partijen die een partijnaam willen registreren of wijzigen. Het CSB is zelf verantwoordelijk voor de inrichting van het proces en moet dus zelf besluiten of gebruik wordt gemaakt van de door Kiesraad opgestelde handleiding voor politieke partijen.
Controleer of je huidige benoeming van CSB leden voldoet aan de eisen, en benoem wanneer nodig nieuwe leden en plaatsvervangende leden.
Let op: de benoeming van de huidige leden van het CSB verloopt op 1 januari 2027. Zorg dat op tijd nieuwe leden benoemd zijn door de Gedeputeerde Staten (PS) of het dagelijks bestuur (WS).
Voor de Provinciale Statenverkiezing wordt het CSB benoemd door de Gedeputeerde Staten. Dit CSB wordt ondersteund door de gemeentelijke organisatie van de desbetreffende provinciehoofdstad.
Voor de waterschapsverkiezing wordt het CSB benoemd door het dagelijks bestuur van het waterschap. Dit CSB wordt ondersteund door het waterschap.
Let op: leden van het CSB zijn andere personen dan de leden van het GSB.
Bekijk [link GSB pagina] voor informatie over het benoemen van het GSB en de taken van het GSB.
Art. E 17 (PS) en E 18 (WS); art. E 21 van de Kieswet- Bekijk Instructie het centraal stembureau, beschikbaar in oktober
- Bekijk Voorbeeldtekst collegebesluit benoeming leden centraal stembureau
Zorg dat je op tijd afspraken maakt over het proces binnen de provincie of het waterschap voor publicaties op de website en in het provinciaal blad of het waterschapsblad.
Ga na of er binnen de gemeente die het CSB van de Provinciale Staten ondersteunt of het waterschap een contactpersoon is die de accounts bij de Kamer van Koophandel regelt. Dit is nodig voor het opvragen van een uittreksel uit het handelsregister.
Om de aanduiding (naam) van de politieke partijen te registreren betaalt een partij een waarborgsom van € 225.
Zorg ervoor dat je op de hoogte bent van hoe dit proces voor jouw CSB georganiseerd is:
- Op welk rekeningnummer moet de waarborgsom betaald worden?
- Wie verstrekt het betalingsbewijs?
- Hoe word jij geïnformeerd dat de waarborgsom betaald is?
- Bekijk Model G 1-3 (Betalingsbewijs van de waarborgsom bij registratie)
Mogelijkheid voor politieke partijen om een verzoek in te dienen om een aanduiding (partijnaam) te registreren in het door het CSB bij te houden register. Het CSB besluit binnen 6 weken en publiceert het besluit in het provinciaal blad of waterschapsblad. Zorg dat het register met partijnamen (aanduidingen) bijgewerkt wordt.
Registratieverzoeken die na 21 december binnenkomen worden niet opgenomen in het register voor de Provinciale Statenverkiezing of waterschapsverkiezing van maart 2027.
Art. G 2 (PS) en G2a (WS), eerste lid, van de Kieswet- Bekijk CSB provincie Instructie registratie politieke partijen
- Bekijk CSB waterschap Instructie registratie politieke partijen
voor voorbeeldbesluiten, afwegingen en een voorbeeld publicatie voor in het provinciaal blad of waterschapsblad
Als het CSB een besluit over het verzoek heeft genomen, kunnen belanghebbenden beroep instellen tegen dat besluit. Dit kan bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Neem bij vragen contact op met het Informatiepunt VerkiezingenBeroep is mogelijk tot uiterlijk de 6e dag na bekendmaking van het besluit in het provinciaal- of waterschapsblad.
Art. G 5, eerste lid onder a, van de KieswetEr zijn voor iedere verkiezing 2 soorten registers waarin politieke partijen kunnen zijn opgenomen bij de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen: het landelijke register voor de Tweede Kamerverkiezing en het provinciale register van het CSB of het landelijke register voor de Tweede Kamerverkiezing en het waterschap register van het CSB. Als een partij landelijk is geregistreerd, kunnen lokale afdelingen van die partij voor PS en/of WS meedoen onder precies dezelfde naam. Ze hoeven de partijnaam niet te registreren bij het CSB. Dit heet doorwerking.
Het CSB voor de Tweede Kamerverkiezing (de Kiesraad) maakt uiterlijk 23 december 2026 de landelijk geregistreerde aanduidingen van politieke partijen en de namen van de gemachtigden en hun plaatsvervangers openbaar.
Art. G 1, achtste lid van de KieswetHet CSB beslist of een landelijk geregistreerde aanduiding tot verwarring kan leiden op lokaal niveau. Als dat zo is, besluit het CSB de landelijk geregistreerde partijnaam niet te laten doorwerken op lokaal niveau. Dat betekent dat die partijnaam niet gebruikt kan worden bij de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing.
Art. G 4, tweede en derde lid, van de KieswetBelanghebbenden kunnen beroep indienen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State als zij het niet eens zijn met het besluit over niet-doorwerking.
Mocht je als CSB een beroep ontvangen, neem dan contact op met het Informatiepunt Verkiezingen voor ondersteuning.
Art. G 5, eerste lid, onder b, van de KieswetPartijen die geen geldige kandidatenlijst hebben ingeleverd, en dus niet meedoen aan de verkiezing, worden geschrapt uit het register van partijnamen van de provincie of het waterschap.
Geschrapte partijen kunnen opnieuw een registratieverzoek indienen. Ook als een partij is opgeheven moet het CSB de aanduiding schrappen.
Kandidaatstelling
November 2026 – februari 2027
Maandag 1 februari is de dag van kandidaatstelling. Dan leveren partijen die deel willen nemen aan de verkiezing hun kandidatenlijsten en documenten in bij het CSB voor die verkiezing. Dit doen ze op papier en digitaal. Hieronder lees je hoe het CSB dit kan voorbereiden en hoe het CSB de verschillende taken uitvoert.
Beeld: © Kiesraad
Beeld: © Kiesraad
Om het inleveren van kandidatenlijsten overzichtelijk te maken, kun je mappen gebruiken. Daarin kunnen partijen de documenten die ze moeten inleveren op volgorde leggen. De Kiesraad levert de inhoud voor de mappen aan bij het CSB. Als het CSB mappen gebruikt, geeft het CSB een politieke partij die mee wil doen aan de verkiezing het volgende:
- Een handleiding voor politieke partijen met zetel in het vertegenwoordigend orgaan met uitleg over het proces en hoe de documenten aangeleverd moeten worden, of
- Een handleiding voor politieke partijen zonder zetel in het vertegenwoordigend orgaan met uitleg over het proces en hoe de documenten aangeleverd moeten worden.
- Een inlevermap voor het geordend inleveren van de benodigde documenten. Er is een inlevermap voor partijen met zetel en een inlevermap voor partijen zonder zetel in het vertegenwoordigend orgaan.
Gemeenten die een CSB ondersteunen en waterschappen ontvangen bericht over de materialen die de Kiesraad aanlevert. In deze video zie je hoe je de materialen gebruikt.
- Bekijk Instructie kandidaatstelling voor CSB (beschikbaar in november)
- Bekijk video instructie materialen kandidaatstelling
Om politieke partijen goed voor te bereiden op de dag van kandidaatstelling is het handig om alle bij de provincie of het waterschap geregistreerde politieke partijen een informatiebrief te sturen. Je kunt dit alvast in november doen. Wordt er daarna nog een nieuwe partij geregistreerd? Stuur de brief dan ook naar die partij.
- Bekijk Voorbeeld informatiebrief kandidaatstelling aan politieke partij (beschikbaar in oktober)
Centraal stembureaus ontvangen van de Kiesraad een aantal materialen voor de kandidaatstelling, om het proces gestructureerd te laten verlopen:
- Een instructieboekje voor het CSB over het proces van kandidaatstelling
- Een handleiding voor politieke partijen met zetel in het vertegenwoordigend orgaan
- Een handleiding voor politieke partijen zonder zetel in het vertegenwoordigend orgaan
- Dozen voor verzegeling van documenten bij de voorinlevering
- Een rol bedrukt tape voor verzegeling van documenten bij de voorinlevering
- Inhoud voor inlevermap voor politieke partijen met zetel in de Provinciale Staten/algemeen bestuur van het waterschap: tabbladen, voorblad, checklist, usb-hoesje
- Inhoud voor inlevermap voor politieke partijen zonder zetel in de Provinciale Staten/algemeen bestuur van het waterschap: tabbladen, voorblad, checklist, usb-hoesje
Deze materialen worden eind november, begin december bezorgd bij de CSB’s. Zij worden hierover geïnformeerd door de Kiesraad. Informatie over hoe je deze materialen kunt gebruiken staat in het instructieboekje voor het CSB, en zie je in deze video.
- Bekijk Instructie kandidaatstelling voor CSB (beschikbaar in november)
- Bekijk video instructie materialen kandidaatstelling
Je kunt ervoor kiezen om voor elke partij een contactpersoon aan te wijzen. Dit helpt om partijen goed voor te bereiden op de kandidaatstelling. Zo kan de partij makkelijk vragen stellen en is de kans kleiner dat de telefoon overbelast raakt. Ook krijg je als CSB een beter beeld van wat je kunt verwachten op de dag van kandidaatstelling.
De contactpersoon is vóór de dag van kandidaatstelling het vaste aanspreekpunt voor de partij. Deze kent het verkiezingsproces en kan de meeste vragen beantwoorden. Half december 2026 neemt de contactpersoon contact op met de partij.
Taken contactpersoon:- Uitleg geven over het proces van kandidaatstelling en ondersteuning bieden in de aanloop daarnaartoe.
- De handleiding en de inlevermappen overhandigen.
- Afspraken maken over de voorinlevering
- Bekijk Instructie kandidaatstelling versie voor CSB (beschikbaar in november)
CSB’s delen de vastgestelde kandidatenlijsten met de drukkers van stembiljetten en huis-aan-huisbiljetten. Maak afspraken over het tijdig aanleveren van de kandidatenlijsten. Je kunt afspreken de lijsten onder voorbehoud te delen na de zitting van het CSB, dus vóórdat de kandidatenlijsten definitief vastgesteld zijn. Geef in dat geval wijzigingen door als er een beroep volgt. De stembiljetten en huis-aan-huis overzichten van kandidaten kunnen worden gedrukt nadat de lijsten onherroepelijk zijn vastgesteld (na de beroepsperiode).
Zodra de registraties van de partijnamen zijn afgerond, kun je afspraken maken met politieke partijen over het tijdstip dat ze op de dag van kandidaatstelling de kandidatenlijsten en documenten komen inleveren. De Kiesraad adviseert daarnaast om een voorinlevering te organiseren, zodat verzuimen zoveel mogelijk worden voorkomen. De praktijk leert dat politieke partijen hier graag gebruik van maken.
Op basis van het rooster voor de voorinlevering en de dag van kandidaatstelling kun je de personele inzet plannen voor het controleren van de documenten. Wijs daarbij ook een verzuimcoördinator aan. Deze coördinator heeft (juridische) kennis van het verkiezingsproces en bereidt de besluiten van het CSB over verzuimen (afwijkingen in de modellen of ontbrekende documenten) voor.
- Stel 1 of meerdere ontvangstteams samen van 2 (of 3) personen met altijd minimaal 1 collega die bekend is met het proces van kandidaatstelling. Voor de terugkoppeling is het handig als 1 collega ook deel uitmaakt van het controleteam dat de controle voor deze partij uitvoert.
- Reken voor de ontvangst van de documenten ongeveer 30 minuten per partij. Tijdens dit half uur doe je een globale check en controleer je de BRP en het identiteitsbewijs van de lijstinleveraar. Ook kijk je na of de hashcode en data op de geprinte documenten overeenkomen met die op de bestanden op de USB-stick.
- De verdere controle duurt meestal maximaal 2 à 3 uur, afhankelijk van het aantal kandidaten en van de partij: nieuwe partijen leveren meer stukken aan dan partijen die al in het vertegenwoordigend orgaan zitten. Na afloop bespreek je de bevindingen in een terugkoppeling van ongeveer een half uur.
- Bekijk Instructie kandidaatstelling voor CSB (beschikbaar in november)
Wanneer een politieke partij bij de voorinlevering en op de dag van kandidaatstelling documenten inlevert, moeten deze gecontroleerd worden. Gebruik hiervoor controleformulieren om het overzicht te behouden. Bekijk de formulieren alvast en geef instructies aan degenen die de controles uitvoeren. De Kiesraad stelt controleformulieren beschikbaar.
- Bekijk instructie en controleformulieren voorinlevering en kandidaatstelling, beschikbaar december
- Bekijk Wijze van vermelding van kandidaten op kandidatenlijst
- Bekijk Webinar kandidaatstelling voor o.a. uitleg over de controles van de kandidatenlijsten, beschikbaar in oktober
Partijen zonder zetel in de Provinciale Staten of het algemeen bestuur van het waterschap moeten een waarborgsom betalen aan het CSB. Een lijst zonder aanduiding (blanco lijst) moet ook een waarborgsom betalen voor kandidaatstelling.
- Waarborgsom Provinciale Statenverkiezing: € 1125.
- Waarborgsom waterschapsverkiezing: € 225.
De verplichting om een waarborgsom bij kandidaatstelling te betalen geldt niet voor:
- Partijen bij de vorige Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing minstens 1 zetel hebben behaald;
- Partijen die meedoen met een gezamenlijke lijst (samenvoeging van aanduidingen), waarbij tenminste 1 van de partijen bij de vorige Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing minstens 1 zetel heeft behaald;
- Partijfusie waarbij een nieuwe partij ontstaat en alle partijen minstens 1 zetel hebben behaald bij de vorige Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing;
- Partijfusie van partijen die bij de vorige Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing met een gezamenlijke lijst hebben deelgenomen en toen minstens één zetel hebben behaald.
Dit volgt uit de Faciliteiten voor politieke partijen. Dit zijn voordelen die bepaalde partijen hebben bij kandidaatstelling. Ze gelden voor partijen die al in het vertegenwoordigend orgaan zitten met een aanduiding (partijnaam) en soms voor nieuwe partijen die een samenvoeging aangaan met een partij die al in het vertegenwoordigend orgaan zit. Blanco lijsten krijgen geen faciliteiten.
Twijfel je over of dit geldt voor een partij? Neem contact op met het Informatiepunt Verkiezingen.
De betaalde waarborgsom wordt na de verkiezing terugbetaald als er geen geldige kandidatenlijst is ingeleverd of als het aantal uitgebrachte stemmen op de lijst tenminste 75% van de kiesdeler is.
Zorg dat je weet hoe dit proces voor jouw CSB georganiseerd is:- Op welk rekeningnummer moet de waarborgsom betaald worden?
- Wie verstrekt het betalingsbewijs (model H 12)?
- Hoe word jij geïnformeerd dat de waarborgsom betaald is?
- Hoe is de eventuele terugbetaling van de waarborgsom georganiseerd?
Het CSB publiceert in het provinciaal blad of waterschapsblad waar en wanneer kandidatenlijsten en de daarbij horende stukken moeten worden ingeleverd.
In dezelfde publicatie kun je ook alvast de data en plaats van de zittingen van het CSB opnemen, dit moet uiterlijk 1 februari 2027.
Art. H 1, tweede lid, van de Kieswet- Bekijk Voorbeeldtekst publicatie CSB over kandidaatstelling en uitslagvaststelling
In de praktijk maken bijna alle politieke partijen gebruik van de software OSV2020-PP. Daarin zijn de formulieren beschikbaar en kunnen ze digitaal ingevuld worden. Deze formulieren (de modellen) moeten ook verkrijgbaar zijn bij elke gemeente als een burger daarom vraagt.
Het CSB hoeft alleen het formulier voor de instemmingsverklaring (model H 9) op papier verkrijgbaar te stellen.
Art. H 1, van het Kiesbesluit
- Model H 1 (Kandidatenlijst)
- Model H 3-1 (Machtiging om aanduiding boven kandidatenlijst te plaatsen)
- Model H 3-2 (Machtiging om samengevoegde aanduiding boven kandidatenlijst te plaatsen)
- Model H 4 (Ondersteuningsverklaring)
- Model H 9 (Instemmingsverklaring)
- Model H 12 (Betalingsbewijs waarborgsom bij kandidaatstelling)
Het CSB legt ingeleverde kandidatenlijsten en ondersteuningsverklaringen ter inzage. Zorg dat dit mogelijk is, door bijvoorbeeld een ruimte hiervoor te reserveren.
Men mag de kandidatenlijsten (H 1) inzien, niet de bijbehorende instemmingsverklaringen, kopieën van ID-bewijzen enz. Ook mag men de ondersteuningsverklaringen inzien. Het is niet toegestaan foto’s van documenten te maken of te filmen. Er mogen wel handmatig aantekeningen van persoonsgegevens worden gemaakt, maar alleen van namen van kandidaten; geen geboortedata of woonplaatsen. Zorg dat er altijd tenminste één persoon bij de inzage aanwezig is om te zorgen dat inzage volgens de afspraken verloopt.In de besloten zitting van het CSB op 2 februari 2027, om 16.00 uur, onderzoekt het CSB de ingeleverde lijsten met de bijbehorende documenten. Het CSB stelt in deze zitting de verzuimen vast. Als er bijvoorbeeld documenten ontbreken of niet goed zijn ingevuld, is dit een verzuim. Het CSB stelt de politieke partijen per brief op de hoogte van de geconstateerde verzuimen. Deze brief moet dinsdagavond aangetekend overhandigd worden aan de politieke partij.
Deze verzuimbrieven worden met de Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV2020-KS) gemaakt.Bedenk op tijd op welke manier je deze brieven aan de lijstinleveraars overhandigt: laat je de brieven op dinsdagavond 2 februari ophalen of bezorg je deze met een koerier? Denk er ook vooraf over na of je de lay-out van deze brieven nog zelf wilt aanpassen bijvoorbeeld bij gebruik van briefpapier met een logo.
Woensdag 3 en donderdag 4 februari 2027 tussen 9.00-17.00 uur kan de lijstinleveraar of de aangewezen vervanger de verzuimen die in de brief van het CSB vermeld staan bij het CSB herstellen. Dit gebeurt bij voorkeur op afspraak. Richt hier tijdig een proces voor in. Denk daarbij aan een rooster voor de afspraken, een werkinstructie, een beschikbare ruimte, collega’s die de verzuimhersteller(s) kunnen ontvangen en zorg ervoor dat de benodigde informatie en formulieren voor de betreffende collega’s beschikbaar zijn. Regel ook dat er controleurs zijn om nieuw ingeleverde documenten te controleren.
- Bekijk Instructie kandidaatstelling voor CSB (beschikbaar in november)
Nodig op tijd de CSB leden uit en regel een ruimte voor de niet-openbare en openbare zitting van het CSB. Bij de openbare zitting moet ruimte zijn voor publiek.
- Bekijk instructie zittingen CSB in Instructie kandidaatstelling voor CSB (beschikbaar in november)
Het CSB maakt in het provinciaal blad of het waterschapsblad het tijdstip en de plaats van de zitting om de kandidatenlijsten te onderzoeken, de zitting om de kandidatenlijsten vast te stellen en de zitting om de uitslag vast te stellen openbaar.
Mogelijk heb je dit al gedaan tegelijk met de publicatie van de datum en plaats van de kandidaatstelling.
Art. I 2 en art. P 3 van het Kiesbesluit
Met het overdrachtsplatform kunnen we binnen het verkiezingsproces bestanden veilig digitaal overdragen. Dit doen we op twee digitale platforms: ‘Uitwisseling’ en ‘Teluitslagen’.
- Op het platform ‘Uitwisseling’ komt de ondersteunende software voor kandidaatstelling en de software voor de uitslagvaststelling beschikbaar als download. Op dit platform uploaden gemeentes namens het GSB de publieke sleutel, de lijst met stembureaus en een Verklaring Ea 6. Gemeentes uploaden namens het CSB de kandidatenlijst en verkiezingsdefinitie.
- Op het platform ‘Teluitslagen’ uploaden GSB’s en CSB’s de uitslagenbestanden.
De projectleiders verkiezingen voor PS en WS krijgen in december het verzoek om de contactgegevens voor beide platforms aan te leveren via het Selfserviceportal van de Kiesraad.
Art. Ea 3, eerste lid, onder b van het Kiesbesluit
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Politieke partijen die meedoen aan de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezingen in 2027 kunnen Ondersteunende Software Verkiezingen 2020 (OSV2020) gebruiken.
De Kiesraad stelt de ondersteunende software voor politieke partijen (OSV2020-PP) beschikbaar. CSB’s ontvangen bericht als OSV2020-PP beschikbaar is om te downloaden, zodat zij dit kunnen doorgeven aan de politieke partijen.Politieke partijen gebruiken OSV2020-PP om hun kandidatenlijsten op te stellen en bijbehorende documenten aan te maken. Als een politieke partij OSV2020-PP niet gebruikt, kan het CSB de betreffende gegevens zelf ook invoeren in OSV2020-PP.
- Bekijk Stappenplan OSV2020-PP, beschikbaar in december
- Bekijk instructievideo OSV2020-PP, beschikbaar in december
- Bekijk Voorbeeld informatiebrief kandidaatstelling aan politieke partij, beschikbaar in oktober
Eerder hebben projectleiders contactgegevens aangeleverd voor de gebruikers van het overdrachtsplatform. Half december kunnen deze gebruikers zich registreren op overdrachtsplatform Uitwisseling.
- Bekijk instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV2020-KS) kan je vanaf 4 januari 2027 downloaden en installeren.
De kandidaatstellingssoftware (OSV2020-KS) wordt door de Kiesraad beschikbaar gesteld via overdrachtsplatform Uitwisseling. CSB’s gebruiken OSV2020-KS voor het inlezen en controleren van de kandidatenlijsten en bijbehorende documenten, het maken van verzuimbrieven en het maken van de processen-verbaal I 1 en I 4.
- Bekijk Instructie Gebruik overdrachtsplatform (beschikbaar in november)
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS (beschikbaar in december)
- Bekijk Vaststellen van de authenticiteit van OSV2020-KS (beschikbaar in december)
- Bekijk Systeemvereisten voor OSV2020-KS (beschikbaar in december)
- Bekijk instructievideo OSV2020-KS (beschikbaar in december)
Om mee te kunnen doen aan de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing betaalt een nieuwe partij die nog geen zetel heeft in de Provinciale Staten of het algemeen bestuur van het waterschap een waarborgsom.
- Waarborgsom kandidaatstelling Provinciale Statenverkiezing: € 1125.
- Waarborgsom kandidaatstelling waterschapsverkiezing: € 225.
Deze betaling moet in principe op de veertiende dag vóór de dag van kandidaatstelling ontvangen zijn. Het betalingsbewijs van de waarborgsom bij kandidaatstelling wordt vastgelegd in model H 12. Als het betalingsbewijs niet ingeleverd wordt op de dag van kandidaatstelling is dit een herstelbaar verzuim.
Art. H 3, eerste lid, van het Kiesbesluit.Een ondersteuningsverklaring is een schriftelijke verklaring (model H 4) die een kiezer aflegt bij de eigen gemeente. Met deze verklaring laat de kiezer zien dat deze de deelname van een partij aan de Provinciale Staten- of waterschapsverkiezing ondersteunt. Een partij zonder zetel in het vertegenwoordigend orgaan moet voldoende ondersteuningsverklaringen hebben om mee te kunnen doen aan de verkiezing. De partij levert de ondersteuningsverklaringen in bij het CSB.
- Voor verdere uitleg of een partij wel of geen ondersteuningsverklaringen moet inleveren, bekijk Faciliteiten politieke partijen. Dit zijn voordelen die bepaalde partijen hebben bij kandidaatstelling. Twijfel je over of dit geldt voor een partij? Neem contact op met het Informatiepunt Verkiezingen.
- Op de pagina Organisatie stemming en telling staan instructies voor gemeenten over het afleggen van een ondersteuningsverklaring.
Art. H 4, derde lid, van de Kieswet
De Kiesraad adviseert gemeenten om een voorinlevering te organiseren, om verzuimen zo veel mogelijk te voorkomen. Controleer de documenten die worden ingeleverd alsof het de dag van kandidaatstelling is. Stukken die tijdens de voorinlevering worden goedgekeurd kunnen verzegeld worden. Benodigde materialen hiervoor levert de Kiesraad aan. Dit verzegelde pakket moet de politieke partij weer meenemen en inleveren op de dag van kandidaatstelling. Daarnaast kan, indien nodig, een map voor ontbrekende stukken worden meegegeven aan de politieke partij.
- Bekijk instructie en controleformulieren voorinlevering en kandidaatstelling (beschikbaar in december)
- Bekijk faciliteiten politieke partijen (beschikbaar in november)
- Bekijk Instructie kandidaatstelling versie voor CSB (beschikbaar in november)
- Bekijk Wijze van vermelding van kandidaten op kandidatenlijst
- Bekijk Webinar voor o.a. uitleg over het verzegelen van documenten
Op de dag van kandidaatstelling leveren partijen tussen 09.00 en 17.00 uur hun kandidatenlijsten en bijbehorende documenten in bij het CSB.
Controleer de binnengebrachte stukken zo snel mogelijk aan de hand van de controleformulieren.
Art. F 1, eerste lid, van de Kieswet- Bekijk instructie en controleformulieren voorinlevering en kandidaatstelling, beschikbaar in december
- Bekijk faciliteitenregeling, Bijlage 3 Instructieboekje kandidaatstelling versie voor het CSB, beschikbaar in november
- Bekijk Instructie kandidaatstelling versie voor het CSB, beschikbaar in november
- Bekijk de voorbeeldbrief aan politieke partij na inlevering kandidatenlijst, beschikbaar in oktober
- Bekijk Wijze van vermelding van kandidaten op kandidatenlijst
Op de dag van kandidaatstelling leveren politieke partijen ook een digitaal bestand in met de kandidatenlijsten (naast de verplichte papieren documenten). Lees de bestanden van de politieke groeperingen in in de kandidaatstellingssoftware OSV2020-KS. Als een politieke partij OSV2020-PP niet gebruikt, kan het CSB de gegevens zelf ook invoeren in OSV2020-PP.
Op deze dag gebruik je OSV2020-KS voor:- Uitlezen van de aangeleverde USB-stick
- BRP-controle van de lijstinleveraar en de kandidaten
- Invoeren van de verzuimen
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
- Bekijk Vaststellen van de authenticiteit van OSV2020 , beschikbaar in december
- Bekijk instructievideo OSV2020-KS, beschikbaar in december
Stel met behulp van de kandidaatstellingssoftware een proces-verbaal I 1 op.
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
Maak met behulp van OSV2020-KS aan de hand van het proces-verbaal I 1 alvast de verzuimbrieven gereed, zodat na de zitting de brieven (indien nodig aangepast) verstuurd kunnen worden.
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
De niet-openbare zitting van het CSB voor het onderzoek van de ingeleverde kandidatenlijsten vindt plaats. Proces-verbaal I 1 wordt opgemaakt (ondertekend).
De voorbereidingen voor het onderzoek doe je al zoveel mogelijk eerder op 2 februari.
Als tijdens de zitting van het CSB blijkt dat er nog wijzigingen plaats moeten vinden in het proces-verbaal I 1, dan verwerk je eerst deze wijzigingen en laat je het proces-verbaal I 1 daarna ondertekenen door de leden van het CSB. Als er geen wijzigingen zijn, kan de voor de zitting opgemaakte versie worden ondertekend tijdens de zitting. Door de ondertekening wordt deze versie de definitieve versie van het proces-verbaal I 1.
Pas, indien nodig, de definitieve verzuimbrieven aan.
Art. I 1, eerste lid, en I 18, van de Kieswet- Bekijk instructie zittingen CSB in Instructie kandidaatstelling voor centraal stembureau, beschikbaar in november
- Bekijk model I 1
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
Het CSB stelt de lijstinleveraar op de hoogte van geconstateerde verzuimen d.m.v. een brief. Deze brief wordt met OSV2020-KS aangemaakt en wordt dinsdagavond aan de lijstinleveraar aangetekend overhandigd.
Art. I 2, eerste lid, van de Kieswet- Bekijk Instructie kandidaatstelling versie voor CSB, beschikbaar in november
Het CSB legt ingeleverde kandidatenlijsten en ondersteuningsverklaringen ter inzage. (Deze mogen niet online worden gepubliceerd in verband met de persoonsgegevens.)
Art. I 3, van de Kieswet
Het CSB legt proces-verbaal I 1 ter inzage.
Art. I 18, eerste lid, van de Kieswet; art. I 1 van het KiesbesluitDe lijstinleveraar kan de verzuimen die in de brief vermeld staan op woensdag 3 en donderdag 4 februari tussen 9.00 en 17.00 uur bij het CSB herstellen. Dit gebeurt bij voorkeur op afspraak.
In deze periode kunnen ook extra ondersteuningsverklaringen worden afgelegd bij de gemeenten als dit nodig is. Op de pagina Organisatie stemming en telling staan instructies voor de gemeenten over hoe een ondersteuningsverklaring afgelegd wordt.
Art. I 2, van de Kieswet- Bekijk instructies en controleformulieren kandidaatstelling en voorinlevering, beschikbaar in december 2026
- Bekijk Instructieboekje kandidaatstelling versie voor CSB , beschikbaar in november
Als na de controle blijkt dat de verzuimen hersteld zijn, wordt dit verwerkt in OSV2020-KS.
Art. I 2 Kieswet
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
Als alle geconstateerde verzuimen door alle partijen hersteld zijn en verwerkt zijn in OSV2020-KS kan proces-verbaal I 4 worden aangemaakt met behulp van OSV2020-KS.
Controleer dit document zorgvuldig. Dit proces-verbaal is nodig bij de zitting van het CSB op vrijdag 5 februari.
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
- Bekijk model I 4
Zorg dat het proces-verbaal I 4 klaarligt voor de zitting van het CSB.
Bereid ook de spreektekst van de voorzitter van het CSB voor. Hierin vermeld je bijvoorbeeld welke lijsten met hoeveel kandidaten zijn ingeleverd op de dag van kandidaatstelling, bijzonderheden over het onderzoek van het CSB en de beslissing van het CSB per lijst.
De openbare zitting van het CSB vindt plaats. Tijdens de zitting gebeurt het volgende:
- Beslissing geldigheid kandidatenlijsten
- Handhaving kandidaten
- Handhaving geplaatste aanduiding
- Nummeren lijsten (o.a. met loting)
Art. I 4, I 12, en I 18, van de Kieswet
- Bekijk instructie zittingen CSB in Instructie kandidaatstelling voor centraal stembureau, beschikbaar in november
Het geprinte PV I 4 wordt tijdens de zitting getekend. Als er toch nog wijzigingen doorgevoerd moeten worden, kun je deze tijdens de zitting met pen aanbrengen. Als er tijdens de zitting wijzigingen zijn aangebracht met pen, moeten de wijzigingen na afloop van de zitting in OSV2020-KS worden doorgevoerd. Je kunt er ook voor kiezen om na het doorvoeren van de wijzigingen een nieuw model I 4 uit te printen dat je opnieuw laat tekenen. De laatste versie is dan de officiële versie die gepubliceerd wordt.
Eventueel ingebrachte bezwaren worden in een bijlage toegevoegd aan het proces-verbaal.
Art. I 18 Kieswet- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
Het CSB legt proces-verbaal I 4 ter inzage en publiceert het zonder handtekeningen online. Publiceer op dit moment ook proces-verbaal I 1.
Art. I 18, eerste en tweede lid, van de Kieswet; Art. I 1 van het Kiesbesluit
Het CSB downloadt de EML-bestanden van de kandidatenlijst en de verkiezingsdefinitie vanuit OSV2020-KS en uploadt deze in overdrachtsplatform Uitwisseling.
- Bekijk Instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in december
- Bekijk Stappenplan voor het gebruik van OSV2020-KS, beschikbaar in december
Belanghebbenden kunnen binnen vier dagen beroep indienen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State tegen de besluiten van het CSB over de geldigheid van de kandidatenlijsten en de handhaving van kandidaten en partijnamen (aanduidingen).
Heb je te maken met een beroep? Neem contact op met het Informatiepunt Verkiezingen voor uitleg over het proces.
Heb je de lijsten onder voorbehoud al gedeeld met de drukker? Informeer die dan direct wanneer er beroepen zijn.
Art. I 7, eerste lid, van de Kieswet- Bekijk Instructie kandidaatstelling versie voor CSB (beschikbaar in november)
Laatste dag waarop de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak kan doen (6 dagen na ontvangst beroepschrift).
Art. I 7, derde lid, van de Kieswet
CSB publiceert de onherroepelijk vastgestelde kandidatenlijsten in het provinciaal blad (provincie die één kieskring vormt), de Staatscourant (provincie met meer dan één kieskring) of het waterschapsblad.
Dit doe je wanneer de laatste uitspraak is geweest over eventuele beroepen, of wanneer er geen beroepen zijn ingediend.
Art. I 17, van de Kieswet
CBS’s delen de vastgestelde kandidatenlijsten met de drukker van stembiljetten en huis-aan-huis biljetten.
Gemeenten leveren bij de drukker gemeente-specifieke informatie aan die op de stembiljetten en huis-aan-huis biljetten gedrukt wordt. Voor deze taak van de gemeente staat informatie op Organisatie stemming en telling.
Partijen die geen geldige kandidatenlijst hebben ingeleverd, en dus niet meedoen aan de verkiezing, worden geschrapt uit het register van partijnamen van de provincie of het waterschap.
Geschrapte partijen kunnen opnieuw een registratieverzoek indienen. Ook als een partij is opgeheven moet het CSB de aanduiding schrappen.
Het CSB vernietigt de ingeleverde kandidatenlijsten en bijbehorende stukken, behalve de instemmingsverklaringen, en maakt daarvan een proces-verbaal op. De ondersteuningsverklaringen worden ook vernietigd.
Art. I 19 van de Kieswet
Registratie partijnamen:
Waarborgsommen voor registratie van partijnamen worden terugbetaald als de partij een geldige kandidatenlijst heeft ingeleverd. Deze waarborgsom mag al worden terugbetaald na de onherroepelijke vaststelling van de kandidatenlijsten. Uit praktische overwegingen kun je ervoor kiezen alle waarborgsommen tegelijkertijd terug te betalen, na het vaststellen van de uitslag.Kandidaatstelling:
De waarborgsom voor kandidaatstelling wordt na de vaststelling van de uitslag terugbetaald als er geen geldige kandidatenlijst is ingeleverd of als het aantal uitgebrachte stemmen op de lijst tenminste 75% van de kiesdeler is.
Modellen Registratie en kandidaatstelling
- Model H 1 (Kandidatenlijst)
- Model H 3-1 (Machtiging om aanduiding boven kandidatenlijst te plaatsen)
- Model H 3-2 (Machtiging om samengevoegde aanduiding boven kandidatenlijst te plaatsen)
- Model H 4 (Ondersteuningsverklaring)
- Model H 9 (Instemmingsverklaring)
- Model H 12 (Betalingsbewijs waarborgsom bij kandidaatstelling)
- Model I 1 (Proces-verbaal van het onderzoek naar de kandidatenlijsten)
- Model I 4 (Proces-verbaal over geldigheid en nummering kandidatenlijsten)
Overzicht instructies Registratie en kandidaatstelling
- Instructie het centraal stembureau, gereed in oktober
- Voorbeeldtekst collegebesluit benoeming leden CSB
- Instructie registratie partijnaam voor CSB PS
- Instructie registratie partijnaam CSB WS
- Instructie het centraal stembureau, beschikbaar in oktober
- Voorbeeldtekst collegebesluit benoeming leden CSB
- Instructie kandidaatstelling versie voor CSB PS, beschikbaar in november
- Instructie kandidaatstelling versie voor CSB WS, beschikbaar in november
- Faciliteiten politieke partijen, beschikbaar in november
- Voorbeeldbrief kandidaatstelling aan politieke partij, beschikbaar in oktober
- Voorbeeldtekst publicatie CSB kandidaatstelling en uitslagvaststelling
- Instructie ter inzagelegging kandidaatstelling
- Voorbeeldbrief na inlevering kandidatenlijst, beschikbaar in oktober
- Wijze van vermelding van kandidaten op de kandidatenlijst
- Instructie schorsing zitting CSB
- Instructie vernietiging documenten voor kandidaatstelling
Laatst bijgewerkt op 17 september
Overzicht instructies ondersteunende software kandidaatstelling
- Instructies OSV2020-PP, beschikbaar in december
- Instructies OSV2020-KS, beschikbaar in december
- Instructie Gebruik overdrachtsplatform, beschikbaar in november
Laatst bijgewerkt op 17 september