Tellen van de stemmen

Na afloop van de stemming tellen de leden van elk stembureau (handmatig) de in dat stembureau uitgebrachte stemmen. De leden van het stembureau kunnen bij het tellen van de stemmen geholpen worden door plaatsvervangende leden. Kiezers mogen deze zogeheten stemopneming bijwonen.

Stemmen tellen

(Beeldtitel: Tellen van de stemmen. Mensen staan in een stembureau. Een man en een vrouw legen een stembus. Een rood ingekleurd stemvakje. Een man:)

RUSTIGE MUZIEK

's Avonds om negen uur verklaart de voorzitter van het stembureau de stemming gesloten. Het stembureau blijft overigens open want kiezers kunnen aanwezig zijn bij het tellen van de stemmen.
Wat als eerste gebeurt, is dat de niet gebruikte stembiljetten de onbruikbaar gestempelde stembiljetten, de stempassen de volmachtbewijzen worden ingepakt en verzegeld en pas daarna wordt de stembus geopend.

(Een stapel biljetten stroomt uit een stembus.)

De stembus wordt geleegd en de stembiljetten worden per partij gerangschikt en binnen de partij op lijsttrekker en op overige kandidaten.
Daarna begint het telproces.

(In een razend tempo sorteren mensen papieren en leggen ze op tafeltjes. Beeldtekst: Proces-verbaal.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Als het tellen van de stemmen klaar is, dan wordt het proces-verbaal opgemaakt.
De totalen worden voorgelezen door de voorzitter van het stembureau.
Wanneer er kiezers zijn die bezwaren hebben dan moeten die bezwaren in het proces-verbaal worden opgenomen.
Als dat allemaal klaar is dan ondertekenen de leden van het stembureau het proces-verbaal.
Daarna worden alle stembescheiden ingepakt en overgebracht naar het stadhuis voor verdere verwerking.

(De mensen verlaten het stembureau. Het licht gaat uit. Beeldtekst: Kiesraad. www.kiesraad.nl.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER EN STOPT DAN

De voorzitter bewaakt de orde tijdens de stemming en bij het tellen van de stemmen. Zie Kieswet art. J. 35 en art. J 37.

Nadat de stemming om 21.00 uur is geëindigd, begint het stembureau met het tellen en vervolgens verzegelen van alle ingeleverde materialen (stempassen, volmachtbewijzen en kiezerspassen) en de niet-gebruikte stembiljetten. Pas als dat achter de rug is, wordt de stembus geopend en worden de stembiljetten geteld. Zie Kieswet art. N 2 en art. N 3.

Tellen stembiljetten

De stembureauleden tellen de aantallen uitgebrachte geldige stemmen op kandidaten, blanco stemmen en ongeldige stemmen, het aantal stemmen per lijst en het aantal stemmen per kandidaat. Ongeldig zijn de stembiljetten waarop meer dan één witte stip rood is gemaakt of waarop bijvoegingen zijn geplaatst waardoor de kiezer kan worden geïdentificeerd. Ook noteert het stembureau of er een verschil is tussen het aantal tot de stemming toegelaten kiezers en het aantal in de stembus aangetroffen stembiljetten. Zo mogelijk wordt voor eventuele verschillen een verklaring gegeven. Zie Kieswet art. N 8a. Daarna stellen de leden van het stembureau de aantallen geldige stempassen en volmachtbewijzen vast. Al deze gegevens noteren zij in het proces-verbaal.

Eventuele bezwaren in proces-verbaal

Tijdens de zitting van het stembureau - en dus ook bij het tellen van de stemmen - kunnen aanwezigen eventuele bezwaren naar voren brengen. Het stembureau neemt de bezwaren op in het proces-verbaal. Een stembureaulid brengt het proces-verbaal naar de gemeente. Gemeenteambtenaren tellen handmatig de stembureau-uitslagen bij elkaar op. Een gemeenteambtenaar brengt de processen-verbaal vervolgens direct naar het hoofdstembureau van de betreffende kieskring. Gemeenten zetten de processen-verbaal met de handmatig berekende uitslagen van de stembureaus direct online. Op die manier kan een ieder die dat wil de handmatig berekende uitslagen van de stembureaus controleren met de gemeentelijke stemtotalen. Ook leggen de gemeenten de gemeentelijke stemtotalen en kopiëen van de processen-verbaal van de stembureaus ter inzage in het gemeentehuis. Zie Kieswet art. N 1, art. N 5, art. N 6, art. N 7, art. N 8, art. N 9, art. N 10, art. N 11 en art. N 12.

Uitslagen per kieskring

Op de tweede dag na de stemming stelt het hoofdstembureau van elke kieskring in een openbare vergadering het totaal aantal uitgebrachte stemmen, de aantallen stemmen per lijst en per kandidaat vast. Dit gebeurt op basis van de per gemeente vastgestelde aantallen stemmen. Het hoofdstembureau stelt ook het aantal verschillen tussen toegelaten kiezers en in de stembus aangetroffen stembiljetten vast en de hiervoor gegeven verklaringen. Op deze zitting kunnen aanwezigen eventuele bezwaren inbrengen. De bezwaren worden in het proces-verbaal opgenomen. De hoofdstembureaus brengen het proces-verbaal naar het centraal stembureau, behalve bij provincies die één kieskring vormen, omdat het hoofdstembureau daar ook optreedt als centraal stembureau. Ook publiceert het hoofdstembureau het proces-verbaal (met weglating van de ondertekening) van de zitting over het tellen van stemmen op internet. Zie Kieswet art. O 1, art. O 2 en art. O 4.

Uitslagen per provincie

Zodra de processen-verbaal van de hoofdstembureaus zijn ontvangen, berekent het centraal stembureau van elke provincie de uitslag van de verkiezing voor die provincie. Zie Kieswet art. P 1. Ook wijst het centraal stembureau de zetels toe aan de verschillende kandidaten, rekening houdend met uitgebrachte voorkeurstemmen. De officiële bekendmaking daarvan vindt plaats in een openbare zitting. Zie verder bekendmaking uitslag.

Bij provincies die één kieskring vormen, treedt het hoofdstembureau tevens als centraal stembureau op. Zie Kieswet art. E 11.

Bij provincies met meer kieskringen treedt het hoofdstembureau van de kieskring met de gemeente waar de staten vergaderen op als centraal stembureau. Ter verduidelijking het voorbeeld van de provincie Zuid-Holland, die is opgedeeld in 4 kieskringen: Den Haag, Rotterdam, Dordrecht en Leiden. Ieder van deze kieskringen heeft een eigen hoofdstembureau. Het hoofdstembureau van kieskring Den Haag treedt daarnaast op als centraal stembureau van de provincie Zuid-Holland; de provinciale staten van Zuid-Holland vergaderen immers in de gemeente Den Haag. De andere provincies met meer kieskringen zijn: Gelderland, Noord-Holland, Limburg en Noord-Brabant.