Hertelling en herstemming

Na een gemeenteraadsverkiezing zijn er twee instanties die de bevoegdheid hebben om eventueel te besluiten tot een hertelling: het gemeentelijk centraal stembureau (voorzitter van het gemeentelijk centraal stembureau is de burgemeester) en de gemeenteraad. Alleen de gemeenteraad kan besluiten tot een herstemming.

Beeld: Kiesraad

Het centraal stembureau van de gemeente (voorzitter van het centraal stembureau is de burgemeester) kan in de openbare zitting waarin het de officiële uitslag bekend maakt, besluiten tot een hertelling. Dit is alleen mogelijk als een ernstig vermoeden bestaat dat door een of meer stembureaus bij het tellen van de stemmen fouten zijn gemaakt die van invloed kunnen zijn op de zetelverdeling. Een hertelling kan zowel voor alle als voor één of meer stembureaus plaatsvinden. Zie Kieswet art. P 21.

Uitvoering hertelling na besluit centraal stembureau

De burgemeester laat de stembiljetten direct naar het gemeentelijk centraal stembureau overbrengen. Na ontvangst van de stembiljetten gaat het centraal stembureau tot de hertelling over. Het gemeentelijk centraal stembureau is bevoegd daartoe de verzegelde pakken te openen en de inhoud te vergelijken met de processen-verbaal van de stembureaus. De geopende verzegelde pakken worden na gebruik weer verzegeld. Het gemeentelijk centraal stembureau bewaart de verzegelde pakken met stembiljetten. Hij vernietigt deze pakken, nadat over de toelating van de benoemden is beslist. Van deze vernietiging wordt proces-verbaal opgemaakt. Zie Kieswet art. N 5, art. N 8, art. N 9, art. P 21, art. P 25 en Kiesbesluit art. P 2.

Geloofsbrievenonderzoek

Na de bekendmaking van de uitslag door het centraal stembureau kan ook de gemeenteraad in het kader van het geloofsbrievenonderzoek besluiten tot een hertelling. De gemeenteraad kan dit, net als het centraal stembureau, doen als een ernstig vermoeden bestaat dat stembureaus bij het tellen van de stemmen fouten hebben gemaakt die van invloed kunnen zijn op de zetelverdeling. Maar het kan ook om andere redenen. Bijvoorbeeld omdat het vermoeden bestaat dat het centraal stembureau een fout heeft gemaakt in de vaststelling van de uitslag of ten onrechte heeft afgezien van hertelling. De hertelling vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de gemeenteraad, maar verder is de procedure grotendeels hetzelfde als na een besluit van het gemeentelijk centraal stembureau om stemmen te hertellen.

Eindoordeel

De gemeenteraad heeft, kortom, een ruimere bevoegdheid om te besluiten tot een hertelling dan het centraal stembureau. De reden daarvoor is dat het vertegenwoordigend orgaan het eindoordeel heeft over een verkiezing als geheel. In veel andere landen is dat eindoordeel in handen gelegd van een onafhankelijke rechterlijke instantie. In Nederland beoordeelt de gemeenteraad of het centraal stembureau de uitslag goed heeft vastgesteld en op basis daarvan de juiste kandidaten benoemd heeft verklaard. De gedachte hierachter is dat er ook controle nodig is op een onafhankelijk orgaan als het centraal stembureau en dat het vertegenwoordigend orgaan – aan de hand van formele criteria – zelf bepaalt wie het als lid toelaat.

Herstemming

Een hertelling komt nog wel eens voor, maar een herstemming is zeldzaam. In geval van een herstemming wordt een nieuwe gemeenteraadsverkiezing georganiseerd. Deze herstemming kan beperkt blijven tot een of enkele stembureaus. De zittende (oude) gemeenteraad, en dus niet het centraal stembureau, kan een stemming ongeldig verklaren en tot een herstemming besluiten. Dit kunnen ze doen in het kader van het geloofsbrievenonderzoek. Zie Kieswet art. V 4 en Kieswet art. V 6. Het ontbreken van een kandidaat op een stembiljet kan bijvoorbeeld een reden zijn voor een herstemming.

Onherroepelijke uitslag

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezing is onherroepelijk nadat de raad de nieuwe leden heeft toegelaten. Er kan in Nederland geen beroep bij een rechter worden ingesteld tegen de vaststelling van de uitslag.