Beoordeling registratieverzoeken

Politieke partijen die onder een bepaalde naam ('aanduiding') willen deelnemen aan (alleen) gemeenteraadsverkiezingen, moeten deze vooraf laten registreren bij het centraal stembureau voor de verkiezing van de leden van de gemeenteraad (hierna: centraal stembureau). Het centraal stembureau toetst of dit verzoek kan worden ingewilligd.

Het centraal stembureau toetst alleen de aanduiding zelf, en niet de doelstelling of de activiteiten van de partij. Wel gaat het centraal stembureau na of sprake is van een politieke partij. Dit wordt getoetst aan de hand van de statuten en/of de feitelijke activiteiten van de partij.

Het centraal stembureau kan in de volgende gevallen afwijzend beslissen op een verzoek tot registratie:

  • de aanduiding is in strijd met de openbare orde
  • de aanduiding is verwarrend omdat hij geheel of in hoofdzaak overeenstemt met een al in de betreffende gemeente dan wel voor Tweede Kamer of provinciale staten geregistreerde aanduiding van een andere politieke partij, of met een aanduiding waarvoor al eerder een registratieverzoek is ingediend
  • de aanduiding is anderszins misleidend voor de kiezers
  • de aanduiding bevat meer dan 35 letters of andere tekens
  • de aanduiding komt geheel of in hoofdzaak overeen met die van een door de rechter verboden en ontbonden rechtspersoon
  • op dezelfde dag wordt bij het centraal stembureau een verzoek ingediend tot registratie van dezelfde of nagenoeg dezelfde aanduiding 

Zie Kieswet art. G 3.

Wel of niet ‘voldoende onderscheidend vermogen’?

Eén van de criteria bij de beoordeling van een registratieverzoek is dat een naam niet verwarrend is voor de kiezer, doordat deze ‘geheel of gedeeltelijk overeenkomt’ met een al eerder geregistreerde aanduiding. Of dit het geval is, is soms een lastige afweging voor een centraal stembureau. Onderaan vindt u meer informatie over bepalingen en jurisprudentie die relevant zijn voor deze afweging.

Termijn indiening en beoordeling registratieverzoek

Het registratieverzoek moet uiterlijk 42 dagen voor de dag van kandidaatstelling door het centraal stembureau zijn ontvangen. Alleen partijen die hun aanduiding tijdig voor de kandidaatstelling hebben laten registreren, kunnen met deze aanduiding meedoen aan de eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen. De Kieswet geeft geen termijn waarbinnen het centraal stembureau een besluit moet nemen over het verzoek. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldt dat binnen een redelijke termijn moet worden beslist. Doorgaans wordt op verzoeken binnen 6 weken beslist. In verkiezingstijd gaat dit sneller. 

Een politieke partij heeft de mogelijkheid om de documenten die bij het verzoek moeten worden ingediend eventueel aan te vullen of te herstellen. Het centraal stembureau publiceert geregistreerde aanduidingen vaak op de website van de gemeente of in huis-aan-huis nieuwsbladen.

Verbieden politieke partij 

Het staat burgers vrij om een politieke partij op te richten. Dit recht is gebaseerd op de grondwettelijke vrijheid van vereniging. Nederland kent geen preventief toezicht op politieke partijen. Alleen de rechter kan, op verzoek van het Openbaar Ministerie, bepalen of een vereniging verboden moet worden. Volgens het Burgerlijk Wetboek kan de rechter een rechtspersoon ontbinden waarvan de werkzaamheid of het doel in strijd is met de openbare orde. 

Wijziging naam politieke partij

Als een al geregistreerde partij onder een andere naam verder wil gaan, dan kan de partij een schriftelijk wijzigingsverzoek bij het centraal stembureau indienen. Het wijzigingsverzoek moet tijdig worden ingediend, namelijk 42 dagen voor de dag van kandidaatstelling. De beoordeling van dat verzoek vindt op dezelfde wijze plaats als de beoordeling van een registratieverzoek van een aanduiding. Een waarborgsom hoeft dan niet te worden betaald. Het is raadzaam dat de partij een recent uittreksel uit het Handelsregister van de Kamer van Koophandel meestuurt zodat het centraal stembureau kan vaststellen of het verzoek tot wijziging is ingediend door het bevoegd bestuur van de politieke partij. Het op lokaal niveau toevoegen van een plaatsnaam aan een landelijk geregistreerde aanduiding is geen verzoek tot wijziging, maar wordt beschouwd als een geheel nieuw verzoek tot registratie. Zie Kieswet art. G 3

Beroep tegen goedkeuring of weigering aanduidingen 

Belanghebbenden kunnen rechtstreeks beroep instellen tegen de goedkeuring of afwijzing van een registratieverzoek door het centraal stembureau. Het beroepschrift moet in tweevoud worden ingediend bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het beroepschrift moet uiterlijk 6 dagen na publicatie van het besluit van het centraal stembureau worden ingediend. Zie Kieswet art. G 5.