Bij het kiezen van de Eerste Kamer heeft niet elk Statenlid en elk kiescollegelid een even zware stem. Dat ligt ook niet voor de hand, want de Provinciale Staten van de verschillende provincies, de kiescolleges van de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het kiescollege niet-ingezetenen vertegenwoordigen niet evenveel mensen. De stemwaarde is het gewicht van de stem van elk Statenlid en elk kiescollegelid. De stemwaarde is afhankelijk van het aantal inwoners van de provincie of het eiland en van het aantal kiesgerechtigden voor het kiescollege niet-ingezetenen.
Beeld: Martijn Beekman
Vóór iedere verkiezing van de Eerste Kamer maakt de Kiesraad de stemwaarden voor elke provincie en elk kiescollege bekend. Dit gebeurt zodra de Kiesraad de gegevens heeft ontvangen om alle stemwaarden te berekenen.
Hoe worden stemwaarden berekend?
De stemwaarde van de leden van de Provinciale Staten is afhankelijk van het inwonertal van de provincie per 1 januari van het jaar waarin de verkiezing plaatsvindt. De inwonertallen voor het berekenen van de stemwaarden worden vastgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Het inwonertal wordt gedeeld door het honderdvoud van het aantal Statenleden van de provincie. Zo is bij de verkiezing voor de Eerste Kamer in 2023 de stemwaarde van een statenlid in Zuid-Holland (bij een inwonertal van 3.804.737) 692, terwijl een Statenlid in Drenthe (bij een inwonertal van 502.120) een stemwaarde van 117 heeft.
Stemwaarde van de leden van Provinciale Staten = inwonertal provincie / (100 × statenleden provincie).
Zie Kieswet artikel U 2.
Voor de stemwaarden van de kiescollegeleden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt een vergelijkbare berekening gedaan als voor de leden van Provinciale Staten. De stemwaarde van de leden van de kiescolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba is afhankelijk van het inwonertal van het eiland per 1 januari van het jaar waarin de verkiezing plaatsvindt. De inwonertallen voor het berekenen van de stemwaarden worden vastgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Het inwonertal wordt gedeeld door het honderdvoud van het aantal kiescollegeleden van het eiland. Zo is bij de verkiezing voor de Eerste Kamer in 2023 de stemwaarde van een statenlid op Bonaire (bij een inwonertal van 24.090) 27, terwijl een kiescollegelid op Saba (bij een inwonertal van 2.035) een stemwaarde van 4 heeft.
Stemwaarden van de leden van de kiescolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba = inwonertal eiland / (100 × leden kiescollege eiland).
De stemwaarde van de leden van het kiescollege niet-ingezetenen wordt iets anders berekend, omdat onbekend is hoeveel Nederlanders er precies in het buitenland wonen. Daarom is deze stemwaarde afhankelijk van het aantal geregistreerde kiezers voor de verkiezing van de leden van het kiescollege niet-ingezetenen.
Eerst wordt het aantal geregistreerde kiezers gedeeld door het honderdvoud van het aantal leden van het kiescollege niet-ingezetenen. De uitkomst hiervan wordt vermenigvuldigd met een correctiefactor, om te zorgen dat kiezers in het buitenland relatief even veel invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer als de kiezers in de provincies en op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De stemwaarden van de provincies en de BES-kiescolleges zijn afhankelijk van het aantal inwoners, en dat is per definitie hoger dan het aantal kiezers.
Deze correctiefactor wordt berekend door het inwonertal van Nederland te delen door het aantal kiesgerechtigden voor de verkiezingen van de leden van Provinciale Staten en de kiescolleges van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het inwonertal van Nederland is van 1 januari van het jaar waarin de verkiezing plaatsvindt en wordt vastgesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Stemwaarde van de leden van het kiescollege niet-ingezetenen = (geregistreerde kiezers voor het KCNI / (100 × leden KCNI) ) × (inwonertal Nederland / (kiesgerechtigden voor PS + KC eilanden) ).
Zie Kieswet artikel Ua 4.