Kiescolleges voor de Eerste Kamer

Met de introductie van kiescolleges krijgen Nederlandse inwoners in Bonaire, Sint Eustatius en Saba vanaf 2019 indirect invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer. Nederlandse inwoners in Caribisch Nederland kiezen leden van deze kiescolleges, die op hun beurt kiesgerechtigd zijn voor de Eerste Kamerverkiezingen. De verkiezingen voor de kiescolleges worden op dezelfde dag gehouden als de provinciale statenverkiezingen en de eilandsraadsverkiezingen. De eerstvolgende verkiezingen voor de kiescolleges vinden plaats op 20 maart 2019.

foto Stemhokjes BES-eilanden

Beeld: Kiesraad

In Nederland kiezen de leden van provinciale staten de Eerste Kamer. De eilanden van Caribisch Nederland maken geen deel uit van een provincie, waardoor de Nederlandse inwoners van de eilanden tot voor kort geen stem hadden in de samenstelling van de Eerste Kamer. Om dat probleem op te lossen zijn aparte kiescolleges voor Caribisch Nederland opgericht, waarvan de leden – op vergelijkbare wijze als de leden van provinciale staten – de Eerste Kamer kiezen.

Aantal leden

Het aantal leden van de kiescolleges voor de Eerste Kamer is gelijk aan het aantal leden van de eilandsraad. Het aantal leden varieert per eiland. Wel is het aantal altijd oneven.

  • Bonaire: 9 zetels
  • Sint Eustatius: 5 zetels
  • Saba: 5 zetels

Kiesgerechtigdheid

De leden van de kiescolleges voor de Eerste Kamer worden gekozen door degenen die:

  • De Nederlandse nationaliteit hebben
  • Op de dag van stemming minimaal 18 jaar zijn
  • Op de dag van kandidaatstelling ingezetene zijn van het openbaar lichaam (eiland)
  • Niet uitgesloten zijn van het kiesrecht

Kieskringen, hoofd- en centraal stembureau

Voor de drie verkiezingen van de kiescolleges voor de Eerste Kamer vormt het grondgebied van elk afzonderlijk eiland (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) één kieskring. Daarnaast is per eiland één hoofdstembureau dat tevens centraal stembureau is. Dit centraal/hoofdstembureau vervult een aantal taken in het verkiezingsproces voor:

  • De registratieprocedure van de naam van de politieke partij
  • De kandidaatstelling
  • Vaststelling verkiezingsuitslag
  • Voorziening in vacatures

Het centraal/hoofdstembureau bestaat uit vijf leden, waaronder een voorzitter en een plaatsvervangend voorzitter. Ook worden drie plaatsvervangende leden benoemd. De gezaghebber is voorzitter. Het bestuurscollege benoemt de leden en plaatsvervangende leden van het hoofd/centraal stembureau voor de verkiezingen van de kiescolleges voor een periode van vier jaar.

Registratie politieke partijen

Lokale politieke partijen die onder een bepaalde naam (in de wet heet dit: aanduiding) willen deelnemen aan de verkiezingen voor de kiescolleges van de Eerste Kamer, moeten deze aanduiding laten registreren bij het centraal stembureau van het eiland. De laatste dag waarop politieke partijen hun partijnaam voor de eerstvolgende kiescollegeverkiezingen kunnen registreren, is 24 december 2018. Daarvoor moet de partij een waarborgsom van USD 225 betalen aan het openbaar lichaam. De waarborgsom wordt na inlevering van een geldige kandidatenlijst voor de eerstkomende verkiezing terugbetaald aan de gemachtigde. Geregistreerde aanduidingen voor de Tweede Kamerverkiezingen hebben in principe doorwerking naar de verkiezingen voor de kiescolleges voor de Eerste Kamer. Dit betekent dat in deze gevallen geen nieuwe registratie van de aanduiding nodig is bij het centraal stembureau van het eiland.  

Kandidaatstelling

Politieke partijen die deel willen nemen aan de verkiezingen leveren op de dag van kandidaatstelling hun kandidatenlijsten in bij het centraal stembureau voor de verkiezing van de leden van het kiescollege voor de Eerste Kamer. De dag van kandidaatstelling voor de eerstvolgende kiescollegeverkiezingen is 4 februari 2019.

Ondersteuningsverklaringen

Politieke partijen moeten per kieskring (eiland) een minimumaantal van tien ondersteuningsverklaringen inleveren bij de kandidaatstelling voor de verkiezing van de leden voor het kiescollege van de Eerste Kamer.

Waarborgsom kandidaatstelling

Voor de eerste verkiezingen van het kiescollege voor de Eerste Kamer van 20 maart 2019 moeten alle politieke partijen een waarborgsom van 225 USD betalen aan het openbaar lichaam bij het inleveren van de kandidatenlijst. Voor de daaropvolgende verkiezingen geldt dat alleen politieke partijen die nog niet zijn vertegenwoordigd in het huidige kiescollege voor de Eerste Kamer de waarborgsom voor de kandidaatstelling moeten voldoen. Als de partij uiteindelijk geen geldige lijst inlevert, dan krijgt deze na de verkiezingsuitslag de waarborgsom terugbetaald. Bij deelname aan de verkiezingen wordt de waarborgsom slechts terugbetaald als de partij minimaal 75% van de kiesdeler behaalt.

Stembureaus

De openingstijden van de stembureaus zijn van ’s ochtends 07.30 uur tot ’s avonds 21.00 uur lokale tijd. Alleen bijzondere stembureaus kunnen eerder opengaan, maar mogen niet later sluiten dan 21.00 uur. Het bestuurscollege moet nastreven dat alle stembureaus geschikt zijn voor kiezers met een beperking.

Stemmen

Kiezers op Bonaire, Sint Eustatius en Saba krijgen uiterlijk 14 dagen voor de verkiezingen op hun huisadres een uitnodiging om te stemmen: een stempas. Met een stempas kan een kiezer in elk stembureau op zijn eiland stemmen. De dag van stemming voor de eerstvolgende kiescollegeverkiezingen is 20 maart 2019.

Volmacht

Kiezers kunnen iemand anders machtigen die op de dag van stemming voor hen stemt: dit heet stemmen bij volmacht. Dit kan op twee manieren. Bij een onderhandse volmacht machtigt iemand via zijn stempas een andere kiezer om voor hem zijn stem uit te brengen. Het initiatief hiertoe moet bij de volmachtgever liggen en niet bij een politieke partij of bijvoorbeeld bij een kandidaat. Ronselen van volmachten is een strafbaar feit. Bij een schriftelijke volmacht moet de kiezer een schriftelijk verzoek indienen bij de gezaghebber (het bestuurskantoor) om een andere kiezer te machtigen om zijn stem uit te brengen. Bij het stemmen met een onderhandse volmacht moet de kiezer een kopie van het identiteitsdocument van de volmachtgever tonen.

Identificatieplicht

Kiezers die hun stem uitbrengen, moeten zich legitimeren met een identiteitsdocument. Dit identiteitsdocument mag maximaal vijf jaar verlopen zijn op de dag van de stemming.

Verkiezingsuitslag

Kort na de verkiezing stelt het hoofd/centraal stembureau de uitslag vast en bepaalt de zetelverdeling. De uitslagen van de verkiezingen voor de kiescolleges voor de Eerste Kamer komen in de databank verkiezingsuitslagen van de Kiesraad.

Benoemingen

Het centraal stembureau op het betreffende eiland benoemt de leden van het kiescollege voor de Eerste Kamer. Als een kandidaat bij de verkiezing benoemd is, beoordeelt het kiescollege of de benoemde kandidaat kan worden toegelaten als lid van het kiescollege. Er wordt dan gekeken of hij/zij aan de vereisten voor het lidmaatschap voldoet. Ook wordt beoordeeld of hij/zij geen nevenactiviteiten vervult die niet samengaan met het lidmaatschap van het kiescollege. Dit onderzoek wordt geloofsbrievenonderzoek genoemd.

Provinciale statenverkiezingen en waterschapsverkiezingen

In het Europese deel van Nederland worden, tegelijkertijd met de verkiezingen voor de kiescolleges voor de Eerste Kamer, eilandsraadsverkiezingen, provinciale statenverkiezingen en verkiezingen van het algemeen bestuur van de waterschappen gehouden.