Tweede Kamer

Kiesgerechtigheid

Om deel te kunnen nemen aan de Tweede Kamerverkiezingen is het hebben van de Nederlandse nationaliteit vereist; het ingezetenschap op zich is bij deze verkiezing, anders dan bij de gemeenteraadsverkiezingen, onvoldoende basis voor kiesrecht. Ook mensen die de Nederlandse nationaliteit hebben, maar buiten Nederland wonen, zijn kiesgerechtigd.

Daarnaast geldt, zoals ook bij andere typen verkiezingen: de kiezer is achttien jaar en is niet uitgesloten van kiesrecht.

Uitzonderingen actief kiesrecht: Nederlanders op Antillen en Aruba.

Nederlanders die op de Nederlandse Antillen of Aruba wonen kunnen in de regel niet stemmen voor de Tweede Kamer, tenzij:

• men tenminste tien jaar ingezetene van Nederland is geweest.
• men werkzaam is in Nederlandse openbare dienst in de Nederlandse Antillen of Aruba. Deze uitzondering strekt zich ook uit tot de eventuele Nederlandse echtgenoot, geregistreerde partner, en/of kinderen van de betreffende persoon, voor zover althans zij met hem een gemeenschappelijke huishouding voeren.
  

Kiezers in het buitenland

Een Nederlandse kiezer die op de dag van stemming wegens beroep of werkzaamheden in het buitenland verblijft kan per brief stemmen. Hiertoe dient de kiezer een verzoekschrift in bij de eigen gemeente. De kiezer ontvangt na registratie de benodigde stembescheiden. Het stembiljet moet rechtstreeks naar de gemeente Den Haag worden gestuurd, of - als er voor het land waar hij woont een briefstembureau is aangewezen - naar de Nederlandse ambassade of het Nederlandse consulaat ter plekke. In de Nederlandse Antillen en Aruba zijn briefstembureaus gevestigd bij de Nederlandse vertegenwoordigingen.

Verblijft een kiezer om andere redenen, vakantie bijvoorbeeld, in het buitenland, dan kan alleen gestemd worden via het uitbrengen van een onderhandse of schriftelijke volmacht.

Stemmen door militairen – bij tijdelijk verblijf

Verblijft een medewerker van defensie tijdelijk in het buitenland, en is hij nog ingeschreven in een Nederlandse gemeente, dan kan hij op twee manieren stemmen:

• per brief. Formulieren om per brief te stemmen, worden verstrekt door het ministerie van Defensie. Ook kan het worden gedownload via de site van de Gemeente Den Haag. Het formulier moet uiterlijk vier weken voor de verkiezingen ontvangen zijn door de gemeente waar de defensiemedewerker staat ingeschreven. Hierna krijgt de medewerker de benodigde stembescheiden toegestuurd.
• bij schriftelijke volmacht. Een formulier om al voor uitzending een schriftelijk verzoek tot stemmen bij volmacht in te kunnen dienen wordt door de meeste gemeenten beschikbaar gesteld op de gemeentelijke website.
• bij onderhandse volmacht. Heeft de defensiemedewerker niet tijdig een verzoek tot schriftelijke volmacht ingediend, dan ontvangt hij op zijn Nederlandse huisadres een stempas. Deze kan worden omgezet in een onderhandse volmacht. Let wel: in veel gevallen zal de tijd om de stempas heen en weer te sturen naar en vanuit het missiegebied te kort zijn om deze procedure te doorlopen.
  Hier vindt u meer informatie over het stemmen door militairen.
  Stemmen door militairen – bij duurzaam verblijf
  Als een defensiemedewerker zijn werkelijke woonplaats heeft in het buitenland – en dus niet meer staat ingeschreven in een Nederlandse gemeente -  kan hij per brief, deelnemen aan de verkiezingen. Hiertoe dient hij zich te registreren als kiezer in het buitenland bij Bureau Verkiezingen van gemeente Den Haag. Vervolgens kan hij stemmen per brief, bij volmacht of in persoon. Voor meer informatie over stemmen zie stemmen vanuit het buitenland.
  Hier vindt u meer informatie over het stemmen door militairen. 

Onder curatele gestelden

Ook personen die onder curatele zijn gesteld wegens een verstandelijke beperking mogen stemmen. Er wordt overigens wel vanuit gegaan dat een kiezer in staat is om zelf zijn keuze te bepalen. Ook is van belang dat alleen mensen met een lichamelijke beperking in het stemlokaal kunnen worden bijgestaan bij het uitbrengen van hun stem. 

Hier vindt u meer informatie over stemrecht voor personen die onder curatele zijn gesteld.  

Hier vindt u meer informatie over het verlenen van hulp (‘bijstand’) in het stemlokaal.

Hoofdstembureau

Voor de Tweede Kamerverkiezingen is van belang dat Nederland in negentien kieskringen is verdeeld. In elke kieskring is één hoofdstembureau gevestigd. Een hoofdstembureau is verantwoordelijk voor de kandidaatstelling (beoordeling van de geldigheid van kandidatenlijsten) en voor het vaststellen van de stemtotalen in de kieskringen. Deze stemtotalen worden vervolgens door de hoofdstembureau’s doorgegeven aan het centraal stembureau (de Kiesraad).   

De voorzitter van het hoofdstembureau is de burgemeester van de plaats waar het hoofdstembureau is gevestigd. De andere vier leden (en eventuele vervangende leden) worden benoemd door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.    

Centraal stembureau

Bij de Tweede Kamerverkiezingen treedt de Kiesraad op als centraal stembureau. Als zodanig stelt de Kiesraad de definitieve verkiezingsuitslag vast. Andere taken van een centraal stembureau zijn:

• registratie van namen (‘aanduidingen’) van politieke partijen;
• beoordeling van de geldigheid van lijstencombinaties; 
• de nummering van de kandidatenlijsten;
• vaststellen van verkiezingsuitslag, toewijzen zetels en benoeming kamerleden.

Registratie nieuwe aanduidingen

Verzoeken tot registratie van nieuwe aanduidingen dienen tijdig bij de Kiesraad te worden ingediend. zullen doen. Registratie van een aanduiding is niet verplicht. Een partij kan ook met een zogenaamde blanco lijst deelnemen aan de verkiezingen. In dat geval blijft het vakje bovenaan de kandidatenlijst én op het stembiljet leeg; de partij krijgt enkel een nummer toegekend.  

Hier vindt u meer informatie over het registreren van een aanduiding.

Kandidaatstelling

Bij ontbindingsverkiezingen moet de dag van kandidaatstelling, zo bepaalt de Kieswet, plaatsvinden binnen 40 dagen na de datum van het ontbindingsbesluit. Op de dag van kandidaatstelling leveren politieke partijen hun kandidatenlijst in bij de hoofdstembureaus in de kieskringen waar men wil deelnemen (19 of minder). Voor het maken van kandidatenlijsten kunnen partijen gebruik maken van ondersteunende software verkiezingen (OSV).

Een nieuwe politieke partij, of een partij die in de Tweede Kamer maximaal 15 zetels bezet, mag maximaal 50 kandidaten op de lijst zetten. Een politieke partij die reeds 16 zetels heeft of meer mag maximaal 80 kandidaten opnemen.

Bij de kandidaatstelling dient een partij verschillende stukken over te leggen. Dit zijn:

• een kandidatenlijst;
• instemmingsverklaringen van de op de lijst voorkomende kandidaten;
• kopieen legitimatiebewijs van op de lijst voorkomende kandidaten, voor zover zij nog geen zitting hebben in het betreffende orgaan;
• verklaring van de gemachtigde waarin deze de inleveraar van de lijst de bevoegdheid verleent de aanduiding van de groepering boven de lijst te plaatsen (bij een partij met een geregistreerde aanduiding);
• een verklaring kiesgerechtigheid van de gemeente waar de inleveraar als kiezer is geregistreerd; (minimaal) dertig ondersteuningsverklaringen – dit geldt niet voor bestaande partijen die bij de vorige verkiezingen een of meer zetels hebben behaald. 
• bewijs van betaling van de waarborgsom  (voor nieuwe partijen).  

Hier vindt u meer informatie over de gang van zaken rondom kandidaatstelling.

Waarborgsom kandidaatstelling

Groeperingen die nog niet zijn vertegenwoordigd in de Tweede Kamer kunnen zich pas kandidaatstellen na betaling van een waarborgsom van € 11.250,-.  Deze waarborgsom moet tijdig zijn ontvangen.  De waarborgsom wordt terugbetaald als de partij minimaal 75% van de kiesdeler behaalt.

Hier vindt u meer informatie over de waarborgsom kandidaatstelling.

Centrale kandidaatstelling

In sommige gevallen is het mogelijk om alle lijsten (of één lijst) bij één hoofdstembureau in te leveren, en wel bij het hoofdstembureau van de kieskring Den Haag. Dit heet: centrale inlevering. Centrale inlevering van de kandidatenlijsten is alleen mogelijk als een partij deelneemt in alle negentien kieskringen. Bovendien geldt:

• op alle lijsten komen uitsluitend dezelfde namen in dezelfde volgorde voor (stel gelijkluidende lijsten). De partij heeft bovendien bij de vorige verkiezing, onder dezelfde aanduiding, minimaal één zetel behaald. In dit geval volstaat de inlevering van één lijst.
  Of:
• op alle (negentien) lijsten staan dezelfde namen in dezelfde volgorde, behalve maximaal de laatste vijf plaatsen. De lijsten bevatten bovendien meer dan dertig kandidaten. In dit geval dient wel voor iedere kieskring een aparte lijst (en onderliggende stukken) ingediend te worden en is centrale inlevering ook mogelijk voor partijen die (nog) geen zetel hebben in de Tweede Kamer.   

Dag van stemming

Op de 43e dag na de dag van kandidaatstelling, zo bepaalt de Kieswet, vindt de stemming plaats.  

Stembureaus

De openingstijden van de reguliere stembureaus zijn van 's ochtends 07.30 uur tot 's avonds 21.00 uur. Alleen bijzondere stembureaus kunnen eventueel eerder opengaan, maar mogen niet later sluiten dan 21.00 uur.

Hier vindt u instructies voor stembureauleden.

Stemmen in een willekeurig stembureau 

Kiezers kunnen met hun stempas hun stem uitbrengen in een willekeurig stembureau binnen hun gemeente. In het geval een kiezer zijn stem in een andere gemeente wil uitbrengen, dan kan hij een kiezerspas aanvragen.   

Identificatieplicht

Met ingang van januari 2010 dienen kiezers die hun stem uitbrengen zich te legitimeren. Deze identificatieplicht is ingevoerd om vast te stellen dat degene die stemt daadwerkelijk de kiesgerechtigde is. De kiezer kan zich legitimeren met een Nederlandse paspoort dan wel rijbewijs.
Bij de afgelopen verkiezingen is gebleken dat oudere kiezers die niet meer maatschappelijk actief zijn, vaak geen geldig paspoort, identiteitskaart of rijbewijs meer hebben. Bij de verkiezing van de Tweede Kamer 2010 mocht daarom een identiteitsbewijs worden gebruikt dat op de dag van de stemming maximaal 5 jaar was verlopen. Identificatie met andere pasjes en kaarten, zoals een openbaarvervoerkaart, bedrijfspas, collegekaart, bankpas of zwemabonnement, is niet toegestaan. Deze maatregel geldt voor alle kiezers.

Hier vindt u meer informatie over de legitimatieplicht bij het stemmen.

Kiezers met een lichamelijke beperking 

Sinds januari 2010 zijn gemeenten verplicht minimaal 25 % van de stemlokalen geschikt te maken voor kiezers met een beperking.

Volmacht

Kiezers die op de dag van stemming niet persoonlijk hun stem kunnen uitbrengen, kunnen bij volmacht stemmen. Dit kan op twee manieren. Bij een onderhandse volmacht machtigt iemand via zijn stempas een andere kiezer om voor hem zijn stem uit te brengen. Het initiatief hiertoe ligt bij de volmachtgever. Bij een schriftelijke volmacht dient de kiezer een schriftelijk verzoek in bij zijn gemeente tot het machtigen van een andere kiezer tot het uitbrengen van zijn stem.

Nieuw is dat bij het stemmen met een onderhandse volmacht een kopie van het identiteitsdocument van de volmachtgever dient te worden overgelegd.

Hier vindt u informatie over kiesrechtdelicten, waaronder het ronselen van volmachtstemmen.

Kiezerspas

Met een kiezerspas kunnen kiesgerechtigden stemmen in het hele gebied waarvoor de verkiezingen gelden, dat is bij Tweede Kamerverkiezingen dus in het hele land. De kiezerspas kan, tot uiterlijk veertien dagen voor de stemming, schriftelijk worden aangevraagd. Een mondelinge aanvraag voor een kiezerspas is enkel mogelijk ná ontvangst van de stempas en uiterlijk op de vijfde dag voor de stemming.

Verkiezingsuitslag

Voor de uitslagberekening maken hoofdstembureaus en het centrale stembureau gebruik van ondersteunende software verkiezingen (OSV) die in opdracht van de Kiesraad is ontwikkeld.

Doorgaans worden op de dag van stemming 's avonds voorlopige verkiezingsuitslagen bekend gemaakt via het ANP. De officiële uitslag van de verkiezing wordt op een later moment door de Kiesraad als centraal stembureau vastgesteld, nadat hij van alle hoofdstembureaus de uitkomst op het niveau van de kieskringen heeft ontvangen.

Hier vindt u meer informatie over het vaststellen van de verkiezingsuitslag.
Hier vindt u de instructie stemtelling Tweede Kamerverkiezing voor stembureauleden.

Voor uitslagen van Tweede Kamerverkiezingen verwijzen wij u naar de Databank Verkiezingsuitslagen van de Kiesraad.