Provinciale staten

Nederland telt twaalf provincies. In de Grondwet is bepaald dat het hoogste gezag in de provincies ligt bij de provinciale staten. Een bijzondere bevoegdheid van de provinciale staten is het kiezen van de leden van de Eerste Kamer. Dit gebeurt binnen drie maanden na de verkiezingen voor de provinciale staten, dat is op 26 mei 2015. Afdeling II van de Kieswet gaat over de verkiezing van de leden van de provinciale staten.  

Aantal leden

Het aantal leden van provinciale staten is afhankelijk van het aantal inwoners van de provincie. Daarom varieert het aantal statenleden per provincie. Wel is het aantal altijd oneven.

Overzicht aantal zetels per provincie:

Tot de provinciale statenverkiezing van 7 maart 2007, telden de provinciale staten in totaal 764 leden, en dus 764 zetels.
In 2005 werd besloten tot een vermindering tot 564, met het oog op meer slagvaardigheid van het provinciaal bestuur. 
Het inwonertal van provincie Gelderland is echter zodanig veranderd dat het aantal provinciale statenleden stijgt van 53 naar 55. Het aantal leden in de andere provincies blijft gelijk. In totaal zijn er nu dus 566 provinciale statenleden.

Gedeputeerde staten

De voornaamste taak van de provinciale staten is het controleren van het bestuur van de provincie zoals uitgevoerd door gedeputeerde staten. Het college van gedeputeerde staten is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de provincie. Dit college wordt voorgezeten door de commissaris van de Koningin en bestaat verder uit minimaal drie, en maximaal negen gedeputeerden. De commissaris van de Koningin is voorzitter van de provinciale staten en van het college van gedeputeerde staten. De leden van gedeputeerde staten worden benoemd door provinciale staten. De commissaris van de Koningin wordt benoemd door de regering, voor een periode van zes jaar.  

Kiesgerechtigdheid

De leden van provinciale staten worden gekozen door degenen die:
- op de dag van kandidaatstelling (20 januari 2015) ingezetenen zijn van de provincie;
- de Nederlandse nationaliteit hebben;
- én op de dag van stemming (4 maart 2015) de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt.

Onder curatele gestelden

Ook personen die onder curatele zijn gesteld wegens een verstandelijke beperking mogen stemmen. Van belang is dat een kiezer geacht wordt om zelf zijn keuze te kunnen bepalen. Alleen mensen met een lichamelijke beperking kunnen in het stemlokaal hulp krijgen bij het uitbrengen van hun stem. Hier vindt u meer informatie over stemrecht voor personen die onder curatele zijn gesteld.

Kieskringen

In iedere kieskring wordt een hoofdstembureau ingesteld. Bij provincies die precies één kieskring vormen treedt het hoofdstembureau tevens als centraal stembureau op. Bij provincies met meer kieskringen treedt het hoofdstembureau van de kieskring waarin de gemeente ligt waar provinciale staten vergaderen op als centraal stembureau.
Ter verduidelijking, de provincie Zuid-Holland is opgedeeld in vier kieskringen: Den Haag, Rotterdam, Dordrecht en Leiden. Ieder van deze kieskringen heeft een eigen hoofdstembureau. Het hoofdstembureau van kieskring Den Haag treedt daarnaast op als centraal stembureau van de provincie Zuid-Holland; in de gemeente Den Haag wordt immers de vergadering van provinciale staten van Zuid-Holland gehouden. De andere provincies met meer kieskringen zijn: Gelderland, Noord-Holland, Limburg en Noord-Brabant.
Hier vindt u een overzicht van de kieskringen.

Hoofdstembureau en centraal stembureau

In iedere provincie wordt een hoofdstembureau en een centraal stembureau ingesteld. Bij provincies die precies één kieskring vormen treedt het hoofdstembureau tevens als centraal stembureau op. Bij provincies die zijn onderverdeeld in meerdere kieskringen is het hoofdstembureau in de kieskring waarin de gemeente is gelegen waar provinciale staten vergaderen tevens centraal stembureau.

Taken hoofdstembureau

Een hoofdstembureau is verantwoordelijk voor de kandidaatstelling (beoordeling van de geldigheid van de kandidatenlijsten) en het vaststellen van de stemtotalen in de betreffende kieskring. De voorzitter van het hoofdstembureau is de burgemeester van de plaats waar het hoofdstembureau is gevestigd. De andere vier leden (en eventuele vervangende leden) worden benoemd door gedeputeerde staten. De hoofdstembureaus geven de stemtotalen uit de betreffende kieskring door aan het centraal stembureau. Als een provincie bestaat uit één kieskring is dit hetzelfde orgaan als het hoofdstembureau. In andere gevallen is sprake van een situatie zoals hierboven beschreven met betrekking tot de provincie Zuid-Holland. Hier vindt u een overzicht van de hoofdstembureaus met contactgegevens.

Taken centraal stembureau

De taken van een centraal stembureau zijn:
- registratie van namen (‘aanduidingen’) van politieke partijen; 
- beoordeling van de geldigheid van lijstencombinaties;
- de nummering van de kandidatenlijsten;
- vaststellen van verkiezingsuitslag, toewijzen van zetels en benoemen van provinciale statenleden.

Registratie nieuwe aanduidingen

Politieke partijen die een nieuwe aanduiding (naam) willen registreren moeten tijdig een verzoek hiertoe bij het centraal stembureau van de betreffende provincie indienen. De laatste dag voor registratie van een aanduiding voor de aankomende provinciale statenverkiezingen is 8 december 2014. Registratie van een aanduiding is niet verplicht. Een partij kan ook met een zogenaamde blanco lijst deelnemen aan de verkiezingen. In dat geval blijft het vakje bovenaan de kandidatenlijst én op het stembiljet leeg; de partij krijgt enkel een nummer toegekend. Geregistreerde aanduidingen voor de Tweede Kamer hebben in beginsel doorwerking naar provinciale staten. In dat geval is dus geen nieuwe registratie van de aanduiding nodig.

Waarborgsom registratie

Bij een verzoek tot registratie dient een waarborgsom van €225,- te worden betaald. Deze waarborgsom wordt terugbetaald nadat een geldige kandidatenlijst is ingeleverd. De waarborgsom moet worden betaald aan de gemeente waar het centraal stembureau van de betreffende statenverkiezing is gevestigd. 

Kandidaatstelling

De kandidaatstelling vindt plaats op dinsdag 20 januari 2015. Op de dag van kandidaatstelling leveren politieke partijen hun kandidatenlijst in bij de hoofdstembureaus in de kieskringen waar men wil deelnemen. Voor het maken van kandidatenlijsten kunnen partijen gebruik maken van ondersteunende software verkiezingen (OSV).
Bij de kandidaatstelling dient een partij de volgende stukken te overleggen:
• een kandidatenlijst;
• instemmingsverklaringen van de op de lijst voorkomende kandidaten;
• kopieën legitimatiebewijs van op de lijst voorkomende kandidaten, voor zover zij nog geen zitting hebben in het betreffende orgaan;
• van kandidaten die geen ingezetene zijn van de provincie, een ondertekende verklaring, waaruit blijkt, dat zij voornemens zijn zich bij benoeming te vestigen in de provincie;
• verklaring van de gemachtigde waarin deze de inleveraar van de lijst de bevoegdheid verleent de aanduiding van de groepering boven de lijst te plaatsen (bij een partij met een geregistreerde aanduiding);
• een verklaring kiesgerechtigheid van de gemeente waar de inleveraar als kiezer is geregistreerd;
• dertig ondersteuningsverklaringen – dit geldt niet voor bestaande partijen die bij de vorige verkiezingen een of meer zetels hebben behaald. 
• bewijs van betaling van de waarborgsom  (voor nieuwe partijen).  
Hier vindt u meer informatie over de gang van zaken rondom kandidaatstelling.
 
Waarborgsom kandidaatstelling
Politieke groeperingen die nog niet zijn vertegenwoordigd in provinciale staten kunnen pas een kandidatenlijst indienen na betaling van een waarborgsom van € 1.125,-. De waarborgsom moet tijdig zijn ontvangen door de gemeente waar het centraal stembureau is gevestigd. Na betaling van de waarborgsom krijgt de partij een bewijs van betaling toegezonden. Dit bewijs dient bij de kandidaatstelling te worden overgelegd. De waarborgsom wordt terugbetaald als de partij minimaal 75% van de kiesdeler behaalt. 
Hier vindt u meer informatie over de waarborgsom kandidaatstelling.

Centrale kandidaatstelling

Als een politieke groepering in alle kieskringen in een provincie aan de verkiezing wil deelnemen, kan worden volstaan met inlevering van de kandidatenlijst bij het hoofdstembureau in de gemeente waar de vergadering van provinciale staten wordt gehouden. Dit heet centrale kandidaatstelling. Hierbij geldt bovendien:

• op alle lijsten staan dezelfde namen in dezelfde volgorde (stel gelijkluidende lijsten). De partij heeft bovendien bij de vorige verkiezing, onder dezelfde aanduiding, minimaal één zetel behaald. In dit geval volstaat de inlevering van één lijst.
  Of:
• op de lijsten staan de dezelfde namen van meer dan dertig kandidaten, in dezelfde volgorde. Wel kunnen de laatste vijf namen variëren. Hoe dan ook: voor iedere kieskring dient een aparte lijst (en onderliggende stukken) ingediend te worden. Centrale inlevering is hier dus ook mogelijk voor een partij die (nog) geen zetel heeft in de provinciale staten.

Dag van stemming

Op de 43e dag na de dag van kandidaatstelling, zo bepaalt de Kieswet, vindt de stemming plaats. Bij de aankomende verkiezingen voor de leden van provinciale staten is dat op 4 maart 2015.

Stembureaus

De openingstijden van de reguliere stembureaus zijn van 's ochtends 07.30 uur tot 's avonds 21.00 uur. Alleen bijzondere stembureaus kunnen eventueel eerder opengaan, maar mogen niet later sluiten dan 21.00 uur.
Hier vindt u instructies voor stembureauleden.

Stemmen in een willekeurig stembureau 

Kiezers kunnen met hun stempas hun stem uitbrengen in een willekeurig stembureau binnen hun gemeente. Als een kiezer zijn stem in een andere gemeente in zijn provincie wil uitbrengen dan waar hij woonachtig is, dan kan hij een kiezerspas aanvragen.  

Identificatieplicht

Kiezers die hun stem uitbrengen dienen zich te identificeren. De kiezer kan zich identificeren met een geldig identiteitsbewijs zoals een Nederlandse paspoort of een rijbewijs. Bij de afgelopen verkiezingen is gebleken dat sommige kiezers (waaronder veel ouderen) geen geldig paspoort, identiteitskaart of rijbewijs meer hebben. Bij de aankomende verkiezing mag daarom ook een identiteitsbewijs worden gebruikt dat op de dag van de stemming maximaal 5 jaar is verlopen.
Hier vindt u meer informatie over de identificatieplicht bij het stemmen.

Rode potlood

Ook bij komende verkiezing van de leden van provinciale staten wordt naar verwachting met het rode potlood gestemd. Het gebruik van stemmachines is voorlopig niet aan de orde. In 2007 trok de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de goedkeuring voor het gebruik van stemmachines in. Bijkomend effect is dat de leden van de stembureaus meer tijd nodig hebben voor het verwerken en tellen van de stemmen. Wel kunnen de hoofd- en centrale stembureaus voor het voorbereiden van de uitslag gebruik maken van ondersteunende software verkiezingen (OSV).

Kiezers met een lichamelijke beperking 

Sinds januari 2010 zijn gemeenten verplicht minimaal 25 % van de stemlokalen geschikt te maken voor kiezers met een beperking.
Hier vindt u meer informatie over het verlenen van hulp (‘bijstand’) in het stemlokaal aan kiezers met een lichamelijke beperking.

Volmacht

Kiezers die op de dag van stemming niet persoonlijk hun stem kunnen uitbrengen, kunnen bij volmacht stemmen. Dit kan op twee manieren. Bij een onderhandse volmacht machtigt iemand via zijn stempas een andere kiezer om voor hem zijn stem uit te brengen. Het initiatief hiertoe ligt bij de volmachtgever. Bij een schriftelijke volmacht dient de kiezer een schriftelijk verzoek in bij zijn gemeente tot het machtigen van een andere kiezer tot het uitbrengen van zijn stem. Nieuw is dat bij het stemmen met een onderhandse volmacht een kopie van het identiteitsdocument van de volmachtgever dient te worden overgelegd.
Hier vindt u informatie over kiesrechtdelicten, waaronder het ronselen van volmachtstemmen.

Kiezerspas

Met een kiezerspas kunnen kiesgerechtigden stemmen in het hele gebied waarvoor de verkiezingen gelden, dat is bij een provinciale statenverkiezing de gehele provincie. De kiezerspas kan tot uiterlijk veertien dagen voor de stemming schriftelijk worden aangevraagd. Een mondelinge aanvraag voor een kiezerspas is enkel mogelijk ná ontvangst van de stempas en uiterlijk op de vijfde dag voor de stemming. 

Verkiezingsuitslag

Voor de uitslagberekening maken hoofdstembureaus en het centrale stembureau gebruik van ondersteunende software verkiezingen (OSV) die in opdracht van de Kiesraad is ontwikkeld.

Doorgaans maakt het ANP op de dag van stemming 's avonds voorlopige verkiezingsuitslagen bekend. De officiële uitslag van de verkiezing in een provincie wordt op een later moment door het centraal stembureau van de betreffende provincie vastgesteld, nadat hij van alle hoofdstembureaus de stemtotalen op het niveau van de kieskringen heeft ontvangen.
Hier vindt u meer informatie over het vaststellen van de verkiezingsuitslag. 
Voor uitslagen van provinciale statenverkiezingen verwijzen wij u naar de Databank Verkiezingsuitslagen van de Kiesraad.

Eilandsraadverkiezingen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Sinds 10 oktober 2010 bestaat het land ‘de Nederlandse Antillen’ niet meer. De eilanden Sint Maarten en Curaçao zijn nu elk een zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. De eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba ('Caribisch Nederland') hebben de status van bijzondere gemeente gekregen. Deze eilanden houden op 2 maart 2011, tegelijkertijd met de provinciale statenverkiezingen in Nederland, eilandsraadverkiezingen. De dag van kandidaatstelling is op 18 januari 2011.
Na een wijziging van de Grondwet doen de eilandsraden ook mee aan de Eerste Kamerverkiezingen. De raadsleden zullen dan, evenals de leden van provinciale staten, mede de leden van de Eerste Kamer kiezen.