Europees Parlement

Rode potlood

Voor de verkiezing voor het Europees Parlement in 2009 werd voor het eerst weer in heel Nederland handmatig, met het rode potlood, gestemd. Dit hing samen met de intrekking van de goedkeuring door de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van het gebruik van stemmachines. Ook was het niet meer mogelijk om vanuit het buitenland via internet te stemmen.

Stembureaus

De openingstijden van de reguliere stembureaus zijn van 's ochtends 07.30 uur tot 's avonds 21.00 uur. Alleen voor mobiele stembureaus kunnen andere openingstijden gelden.

Stemmen in Willekeurig Stembureau

Gemeenten konden in 2009 opnieuw meedoen aan het experiment Stemmen in een Willekeurig Stembureau (SWS). In deze gemeenten kunnen kiezers gaan stemmen in een stembureau naar keuze, binnen hun eigen gemeente welteverstaan. Is een kiezer niet in de gelegenheid om in zijn eigen stemdistrict dan wel gemeente te gaan stemmen, dan kan hij een kiezerspas aanvragen.

Stemmen vanuit het buitenland

Nederlanders die in het buitenland wonen, en niet meer staan ingeschreven in de Nederlandse Gemeentelijke Basisadministratie, kunnen stemmen vanuit het buitenland, en wel per brief. Zij dienen zich hiertoe tijdig te laten registreren bij Bureau Verkiezingen van de gemeente Den Haag. Voor meer informatie voor de registratieperiode wordt (in verkiezingstijd) verwezen naar de de website www.uheefthetvoorhetzeggen.nl. Nederlanders die in een andere lidstaat van de Europese Unie wonen, kunnen overigens kiezen of ze deelnamen aan de Nederlandse verkiezingen voor het Europees Parlement of aan de verkiezingen in de lidstaat waar zij wonen.
Sinds de verkiezing in 2009 mogen ook Nederlanders die woonachtig zijn op de Antillen of Aruba stemmen voor het Europees Parlement.

Volmacht

Kiezers die op de dag van stemming niet in staat zijn om in persoon hun stem uit te brengen, kunnnen stemmen bij volmacht. Dit kan op twee manieren: ondershands en schriftelijk. Overigens kunnen Nederlanders die vanwege een kort verblijf in het buitenland zijn (bijvoorbeeld vakantie) ook bij volmacht stemmen door vooraf een schriftelijk volmacht aan te vragen. Registratie politieke partijen

Politieke partijen die onder een bepaalde naam (in de wet heet dit: aanduiding) willen deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement, dienen deze aanduiding te laten registreren bij de Kiesraad. Voor de uiterste datum voor het indienen van een registratieverzoek wordt u t.z.t. verwezen naar de verkiezingskalender op de homepage van de Kiesraad. Registratieformulieren zijn verkrijgbaar bij de Kiesraad en via de website te downloaden.
Aanduidingen die zijn geregistreerd voor de verkiezingen van de Tweede Kamer hebben geen 'doorwerking'. Dit betekent dat aanduidingen in dit register niet automatisch ook opgenomen zijn in het register voor de Europese verkiezingen. Voor deelname aan de Europese verkiezingen is dan een aparte registratie nodig.

Kandidaatstelling

Op de dag van kandidaatstelling leveren politieke partijen hun kandidatenlijst in bij het centraal stembureau (de Kiesraad). In het geval van verkiezingen voor het Europees Parlement is Nederland voor de kandidaatstelling - anders dan bij Tweede Kamerverkiezingen - niet opgedeeld in 19 kieskringen maar vormt het één kieskring. Dit betekent dat er maar één kandidatenlijst wordt ingeleverd, samen met - indien van toepassing - dertig ondersteuningsverklaringen.

Verkiezingsuitslag

De officiële uitslag voor Nederland van de verkiezingen van het Europees Parlement wordt door de Kiesraad pas bekendgemaakt nadat ook andere landen in Europa hun stemgang hebben gemaakt. Dit was in 2009 op donderdag 11 juni. Hier vindt u een link naar een videoregistratie door de NOS van deze zitting. Dat neemt niet weg dat gemeenten en het A.N.P. al op de dag van de stemming een voorlopige uitslag bekend kunnen maken.
Voor de uitslagberekening maken gemeenten, hoofdstembureaus en het centraal stembureau gebruik van software die door de Kiesraad is ontwikkeld. Deze software ondersteunt stembureaus bij de kandidaatstelling en de berekening en vaststelling van de uitslag. Voor uitslagen van deze en eerdere verkiezingen voor het Europees Parlement verwijzen wij u naar de databank verkiezingsuitslagen. Zie hiervoor de button Databank Verkiezingsuitslagen op de homepage.

Europese verkiezingen in vogelvlucht

De Europese verkiezingen vonden voor het eerst plaats in 1979. In dat jaar bestond het Europees Parlement nog uit 410 leden, afkomstig uit 9 EG-lidstaten (België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Italië, Duitsland, Ierland, Verenigd Koninkrijk en Denemarken).
Het tegenwoordige Europees Parlement bestaat uit 736 leden (dus: zetels), bezet door de 27 leden van de Europese Unie. Iedere lidstaat heeft een vast aantal parlementariërs, afhankelijk van het aantal inwoners. Momenteel heeft Nederland 26 zetels. Na ratificatie van het Verdrag van Lissabons, wordt hier nog een (26e) zetel aan toegevoegd.

Europese partijen

Afgevaardigden voor het Europees Parlement worden per land gekozen. In het parlement zitten geen afzonderlijke nationale partijen, maar Europese partijen. Vaak gaat het om nationale partijen die een verbinding zijn aangegaan met partijen uit (minimaal) vijf andere lidstaten. De nationale delegaties van partijen in het Europees Parlement sluiten zich in de regel aan bij samenwerkingsverbanden waarvan verwante partijen uit andere landen lid zijn. Deze internationale samenwerkingsverbanden vormen fracties (groepen) in het Europees Parlement. Zodoende zijn er Europese partijen ontstaan. In het Europees Parlement zitten ook enkele onafhankelijke delegaties die zich niet bij een groep hebben aangesloten.

Dubbelmandaat

Tot 1979 - het jaar waarin het Europees Parlement voor het eerst rechtstreeks werd gekozen - waren de leden van het EP afkomstig uit de Tweede en Eerste Kamer. Zij hadden een zogenaamd dubbelmandaat: ze waren lid van het EP èn lid van de Tweede of Eerste Kamer. Sinds 1979 worden de leden echter rechtstreeks gekozen en sindsdien is ook de figuur van het dubbelmandaat in onbruik geraakt ; beide functies bleken niet te combineren. Sinds de Europese verkiezingen van 2004 is het dubbelmandaat bij Besluit van de Raad van de EU niet meer toegestaan. Dit is geregeld in de Akte betreffende de rechtstreekse verkiezing van de leden van het Europees Parlement. Men mag dus niet meer lid mag zijn van het Europees Parlement én van de Tweede Kamer of Eerste Kamer. Alleen voor het Verenigd Koninkrijk en Ierland werd nog een uitzondering gemaakt tot 2009.

Defensiepersoneel in het buitenland

Als een medewerker van defensie in het buitenland verblijft, zijn er verschillende manieren waarop hij kan deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Om per brief te stemmen, moet de betreffende medewerker tijdig een registratieformulier invullen en doen toekomen aan de Gemeente Den Haag. Ook kan de defensiemedewerker een volmacht verlenen. Indien dit vanuit het buitenland gebeurt, moet het benodigde formulier voor het verlenen van een schriftelijke volmacht tijdig ontvangen zijn door de gemeente waar de gevolmachtigde staat ingeschreven. Zie stemmen voor defensiepersoneel in het buitenland.

Toetsing

De vraag of sprake is van een, op grond van de Akte, onverenigbare vervulling van functies 'lidmaatschap van Europees Parlement én van Tweede of Eerste Kamer' wordt eerst na de verkiezing voor het Europees Parlement getoetst. Iemand die in Nederland lid is van de Tweede of Eerste Kamer kan dus zonder probleem kandidaat zijn bij Europese verkiezingen.
De toetsing gebeurt in het kader van het onderzoek naar de geloofsbrieven van de gekozen leden. Dit onderzoek valt in twee delen uiteen. Eerst toetst de Tweede Kamer aan de Nederlandse vereisten, op grond van de Kieswet, artikel Y 25. Daarna vindt nog een toetsing door het Europees Parlement plaats. Omdat het verbod op dubbelmandaat alleen op Europees niveau is verboden, wordt in dat verband voor het eerst bekeken of er sprake is van een mogelijk dubbelmandaat. U vindt hier de Akte betreffende de rechtstreekse verkiezing van de leden van het Europees Parlement.

Meer informatie?

Voor specifieke data rond de volgende verkiezing voor het Europees Parlement verwijzen wij u (in verkiezingstijd) naar de verkiezingskalender op de homepage van de Kiesraad.

Het Europees Parlement in de Kieswet

Hoofdstuk Y van de Kieswet gaat over de verkiezing van de leden van het Europees Parlement.