Hertelling en herstemming

Centraal stembureau

Het centraal stembureau - bij landelijke verkiezingen is dat de Kiesraad - maakt de officiële uitslag van de verkiezingen bekend. Dat gebeurt in een openbare zitting. In die zitting kan het centraal stembureau besluiten tot een hertelling. Dit is alleen mogelijk als een ernstig vermoeden bestaat dat door een of meer stembureaus bij het tellen van de stemmen fouten zijn gemaakt die van invloed kunnen zijn op de zetelverdeling. Een hertelling kan zowel voor alle als voor één of meer stembureaus plaatsvinden. Zie de Kieswet artikel P 21.

Geloofsbrievenonderzoek

Na de bekendmaking van de uitslag door het centraal stembureau kan ook het vertegenwoordigend orgaan nog, in het kader van het geloofsbrievenonderzoek, besluiten tot een hertelling. Zij kunnen dit, net als bij het centraal stembureau, doen als een ernstig vermoeden bestaat dat stembureaus bij de stemopneming fouten hebben gemaakt die van invloed kunnen zijn op de zetelverdeling. Maar het kan ook om andere redenen. Bijvoorbeeld omdat het vermoeden bestaat dat het centraal stembureau een fout heeft gemaakt in de vaststelling van de uitslag of bijvoorbeeld ten onrechte heeft afgezien van hertelling.

Eindoordeel

Het vertegenwoordigend orgaan heeft kortom een ruimere bevoegdheid om te besluiten tot een hertelling dan het centraal stembureau. Dit is ook terecht. Het vertegenwoordigend orgaan heeft namelijk het eindoordeel over een stemming als geheel. In veel andere landen is dit anders geregeld en is dat eindoordeel in handen gelegd van een onafhankelijke rechterlijke instantie. Wij kennen zo’n systeem niet. Bij ons moet het vertegenwoordigend orgaan beoordelen of het centraal stembureau de uitslag goed heeft vastgesteld en op basis daarvan de juiste mensen benoemd heeft verklaard. De gedachte hierachter is dat ook een onafhankelijk orgaan als het centraal stembureau moeten worden gecontroleerd. Zeker als het om zoiets belangrijks gaat als de vaststelling van een verkiezingsuitslag.

Herstemming

Een hertelling komt nog wel eens voor, maar een herstemming is zeldzaam. In geval van een herstemming wordt er een nieuwe verkiezing georganiseerd. Deze herstemming kan beperkt blijven tot een of enkele stembureaus. Het zittende (oude) vertegenwoordigende orgaan, en dus niet het centraal stembureau, kan een stemming ongeldig verklaren en tot een herstemming besluiten. Dit kunnen ze doen in het kader van het geloofsbrievenonderzoek. Dit is bepaald in de Kieswet artikel V 6. Een situatie waarbij in het verleden is besloten tot herstemming: kiezers in een bepaalde gemeente waren niet geïnformeerd over de lijstencombinaties tussen partijen; ze stonden noch op de toegezonden kandidatenlijsten noch op de stembiljetten.

Onherroepelijke uitslag

De verkiezingsuitslag is onherroepelijk nadat het vertegenwoordigend orgaan de nieuwe leden heeft toegelaten. Er kan in Nederland geen beroep bij een rechter worden ingesteld tegen de vaststelling van de uitslag.