Onder bijzondere omstandigheden kan iemand uit zijn kiesrecht worden ontzet. In slechts zeer beperkte mate is ontneming van dit democratische recht mogelijk. In alle gevallen is daarbij een uitspraak van de rechter vereist. De uitsluitingsgronden voor het recht om gekozen te worden (het passief kiesrecht) zijn dezelfde als die voor het recht om te kiezen (het actief kiesrecht).
De Grondwet (artikel 54, tweede lid) geeft aan welke uitsluitingsgronden er zijn. Als de rechter iemand veroordeelt tot een vrijheidsstraf van tenminste een jaar, kan hij als bijkomende straf het kiesrecht ontnemen. Dit mag alleen bij bepaalde door de wet aangewezen misdrijven. In de praktijk zijn dit strafbare gedragingen die naar hun wettelijke omschrijving een aantasting van de grondslagen van ons staatsbestel inhouden. Te denken valt aan het namaken of vervalsen van stembiljetten, maar ook aan een aanslag tegen de Koning, of een actie gericht op het omverwerpen van de regeringsvorm. In de praktijk is deze straf al jaren niet meer opgelegd.
Vroeger waren er meer redenen om iemand uit zijn kiesrecht te ontzetten. Zo verviel van rechtswege het kiesrecht van iemand die was veroordeeld tot een gevangenisstraf van meer dan één jaar. Een aanvullende rechterlijke uitspraak was toen niet nodig.
Bij de grondwetsherziening van 1983 is het aantal gronden voor kiesrechtuitsluiting aanzienlijk beperkt. Overwogen werd om álle gronden voor kiesrechtuitsluiting te schrappen, maar dit is uiteindelijk niet gebeurd. In de Grondwet is toen geregeld dat een rechter kon beslissen dat mensen die een bepaalde misdaad pleegden, waarvoor zij een gevangenisstraf kregen van meer dan een jaar, als bijkomende straf niet mochten stemmen.
Ook konden mensen die door een rechter 'wegens een geestelijke stoornis' onbekwaam werden geacht om rechtshandelingen te verrichten, uit het kiesrecht worden ontzet. Door een wijziging in de Grondwet in 2008 is deze laatste uitsluitingsgrond komen te vervallen. Personen die vanwege een verstandelijke beperking onder curatele staan en om die reden uitgesloten waren van het kiesrecht, hebben sinds de Europese verkiezingen van juni 2009 het recht om te stemmen en gekozen te worden.