Rode potlood en stemmachines

Ruim dertig jaar werd in ons land met behulp van een stemmachine gestemd. In 2007 kwam er echter een verbod op het gebruik van stemmachines. Het stemgeheim kon met stemmachines niet voldoende worden gewaarborgd. Ook was de betrouwbaarheid en transparantie van de telling van stemmen in het geding. Sinds de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009 stemt Nederland daarom weer alom met (rood) potlood en papier.

Commissie

In de aanloop van de Tweede Kamer Verkiezing 2006 kwam er in Nederland een discussie op gang over stemmachines c.q. stemcomputers. Deze discussie was voor de toenmalige minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties aanleiding om een commissie te installeren. De Adviescommissie inrichting verkiezingsproces, onder voorzitterschap van Korthals Altes, kreeg de opdracht om de inrichting van het verkiezingsproces te evalueren. Veel aandacht ging uit naar de rol van automatisering (i.c. stemmachines) in het verkiezingsproces.

In het eindrapport van de Commissie Korthals ‘Stemmen met vertrouwen’ worden acht waarborgen genoemd waaraan het verkiezingsproces in Nederland dient te voldoen. Dit zijn: transparantie, controleerbaarheid, integriteit, kiesgerechtigheid, stemvrijheid, stemgeheim, uniciteit en toegankelijkheid.

Alles tegen elkaar afwegend, concludeerde de Commissie dat ‘het stemmen met papieren stembiljetten in een stemlokaal bezien vanuit de transparantie en de controleerbaarheid’ de voorkeur heeft. Wel zag de commissie een (toegevoegde) waarde voor elektronische hulpmiddelen, in het bijzonder die van een stemprinter met elektronische stemmenteller.

De aanbevelingen van de Commissie waren voor de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aanleiding voor het opstellen van kwaliteitseisen voor het gebruik van software ter ondersteuning van het verkiezingsproces.

Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV)
Er wordt tegenwoordig dus weer met potlood en papier gestemd. Dit neemt niet weg dat politieke partijen, gemeenten en het centraal stembureau digitale hulpmiddelen kunnen gebruiken gedurende het verkiezingsproces, met name bij de kandidaatstelling en uitslagberekening. De Kiesraad heeft hiertoe, in overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de zogenaamde Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV) laten ontwikkelen. De redenen om hierin te voorzien zijn:

·        de grote hoeveelheid te verwerken informatie;

·        de vereiste betrouwbaarheid;

·        de termijn van enkele dagen waarbinnen de verkiezing definitief moet zijn vastgesteld.

De OSV voldoet aan de technische eisen die de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft vastgesteld. Dit betekent onder meer dat de software open source is en op basis van open standaarden is ontwikkeld.

Deze software is het voor het eerst gebruikt bij de verkiezingen van het Europees Parlement van 4 juni 2009.

Hulpmiddel
De software is hulpmiddel in het verkiezingsproces. Het papieren, handmatige proces blijft leidend. De sofware speelt geen rol in de stembureaus, maar aan de voorkant (kandidaatstelling) en achterkant van het verkiezingsproces (tellen en presenteren van uitslag).